शुभ्र नौका
[मूळ कविता: "Golden Boat", रबिंद्रनाथ टागोर]

पोटी पाऊस, स्वर खिन्न खर्ज, नभी होते पयोधर,
नदीकाठी मी होतो जेव्हा मंद, उदास, एकटा, अधीर.
सुगीही संपत आलेली, नीट जमत आलेले भारे,
नदी मात्र चिडलेली, तिचे अंग बिनसलेले सारे.
पीक कापता कापता, प्रविष्ट झाली पावसाची सर.

एक उभं भाताचं शेत अन्‌ दुसरा उभा मी एकटा -
चारी बाजूस पसरलेल्या पूर-जलाचा भाव चेटका.
पैलतीरावर झाडे, अस्पष्ट अंधुक सावल्या जश्या,
घरांच्या सावळ्या चित्रावर परसरत्या शाईच्या दिशा तश्या.
ऐलतीरावर मात्र एक शेत, अन्‌ दुसरा उभा मी एकटा.

तटासमीप नाव हाकत येणारी ही कोणाची आकृती?
गाणे गात येणा-या तिच्याशी माझी ओळख कोणती?
विक्राळ नदीशी भांडत तिची नाव येते आहे,
तिची नजर ठाम आहे, शिडेही भरली आहेत.
माझी तिची ओळख काय, कशा चाळवल्या स्मृती!

कुठल्या दूर देशी निघालीस, हे अनामिके,
एकवार तटाशी ये, नांगरून ठेव नाव जराशी,
मग जा हवं तिथे, मन मानेल ते कर,
पण तटावर ये, दाखव तुझी खळी जराशी,
अन्‌ परतताना ने माझे शुभ्र पीक तितके.

अगं घे, मनमुराद घे, भरभरून घे,
शेवटचा शुभ्र दाणासुद्धा लादून घेवून जा,
माझ्या इथल्या अविश्रांत श्रमाचा,
मी हळूहळू निरोप घेतोय कायमचा,
म्हणूनच दया कर, अन्‌ मलाही तुझ्यासवे ने.

छे! छे! त्या नावेत कोठली येवढी जागा?
माझ्या शुभ्र पिकाने ती पूर्ण भरली बघा!
स्वर खिन्न खर्ज, ल्याले दु:ख तन, घन घोर
मी एकटा अधीर, नागव्या नदीतटावर,
होते तेही घेऊन गेली, गेली शुभ्र नौका दूर!

-----

[मंदार आणि प्रसाद चे आभार]