विचार सागरातील सुंदर तरंग...

2011-01-31T21:22:00.001-05:00

"I have you and even if we never meet or see each other again, we have left our thumbprints in the thick, moist clay of each other's lives."

--- Hugh Elliott

2010-11-09T01:10:00.003-05:00

On the road (१)

सकाळी ६ वाजता, यांत्रिकपणे कॉफी पिणार्‍यांच्या घोळक्यात, नटी एकटीच हातवारे करत फिरत होती. नटी किंचीत येडी होती यात शंकाच नाही. येणार्‍या जाणार्‍यांना तावातावाने प्रश्न विचारत होती. कधी कधी उसनं अवसान आणून खोटं खोटं हसत होती. कॉफी च्या दुकानात सर्वांसमोर कसलं तरी गार्‍हाणं मांडत होती. कधी पुटपुटत तर कधी आवेशात, कधी खोटं खोटंच हसत होती, कधी खरंच रडत होती. सकाळी ६ वाजता, यांत्रिकपणे कॉफी पिणार्‍यांपैकी एकालाही नटीशी काहीही घेणं देणं नव्हतं. तरीही ती त्या अवाढव्य मंचावर मुक्तपणे फिरत होती. एकदा नजरा-नजर झाली तेव्हा, "नामास्ते, इंडियन!" म्हणाली. किंचीत येडी होती यात शंका नाही, पण किती ते सांगणं अवघड आहे.

-----

बोचरा वारा आणि वर वांझोटा सूर्यप्रकाश. २० मैल सायकल वरून रपेटल्यावर निवांत तळ्याकाठी फोटो काढत विसावलो होतो. "काय! झालं का वार्‍याला फोटोत पकडून?", येवढ्या कडक वार्‍यातही शर्ट सत्ताड उघडा ठेवलेला एक बाबा उभा होता. त्याचं नाव उलाव्ह. बोलायला सुरुवात झाली. बर्‍याच वेळी असले बाबे शेवटी "दादा, घरी जायला पैसे नाहीत, एखाद डॉलर देता का" वगैरे विचारते होतात, पण ह्या माणसाचे डोळे मिश्कील होते. त्यामुळे तो एखादा धर्मोपदेशेक असण्याचीही शक्यताही कमीच होती. [असलेही बाबे खूप दिसतात. बाबे हे "बाबा" चे अनेकवचन आहे.] एकातून एक विषय निघत गेले. गप्पा रंगल्या. विश्चाच्या "बाहेर" काय असतं? नसणं म्हणजे काय? आईनष्टाईन चा सापेक्षतावाद वगैरे पर्यंत गाडी गेली. [ज्याबद्दल मला अगदीच नगण्य माहिती होती. असो.] ह्या बाबाला बोलण्याचं येड होतं. उलाव्ह नॉर्वेत वाढला. "आमच्या इथे सदा सर्वदा असाच वारा", उलाव्ह म्हणाला. त्यांचं घर अगदी समुद्राकाठी होतं. आणि वारा येवढा, की वार्‍याने उडवून नेलेल्या कोंबड्यांच्या संख्येवरून त्याची ताकद मोजायची. बरेचसे केस पांढरे झालेल्या उलाव्ह च्या उघड्या छातीचं रहस्य आता उकललं. उलाव्ह ला तो थोडासा सूर्यप्रकाशही पुरेसा होता. "अश्यावेळी की नाही, खूप उंच गवतात जाऊन झोपायचं. खूप मऊ पण वाटतं, वार्‍याचा त्रास देखील होत नाही, आणि वरून छान प्रकाशही मिळतो". उलाव्ह एक क्षण थांबला. "मित्रा, असे आनंद स्वत:च शोधायचे. अश्या छोट्या छोट्या गमती दुसरं कोणीही तुला सांगायला येणार नाही!" उलाव्ह चा स्वरात किती आर्जव भरलं होतं!

"पोरा, वय काय तुझं? तुला अजून जीवनात खूप अनुभव घ्यायचे आहेत. चांगले, वाईट, सगळेच. आणि आज इथे जर जुना उलाव्ह असता तर तो असं मुळीच कोणाशीही जाऊन बोलला नसता. हे वेड वयाबरोबर येतं बघ."
सायकलच्या चक्क हॅंडलवरच उलटं बसून पॅडल मारत मारत उलाव्ह ने आमचा निरोप घेतला. पांढर्‍या केसांच्या, मिश्किल डोळ्यांच्या, जराश्या बुटक्या, येवढ्या वार्‍यातही छाती सत्ताड उघडी ठेवणार्‍या आणि पेशाने स्थापत्य-शास्त्रज्ञ असलेल्या उलाव्ह ने बोलण्याचं वेड काय सुरेख आत्मसात केलं होतं!

-----

विविध लोकांची ओळख करवण्यासाठीच दिवसाचा उत्तरार्ध जन्मला आहे.

नुकतीच संध्याकाळ येऊ घातली होती. मी आणि माझा मित्र एका टपरीवर ऑर्डर ची वाट बघत उभे होतो. समोर एक भिकारी इकडेतिकडे फिरत होता. यात काही नवीन नाही. असे बेघर लोक जिकडे तिकडे दिसतात. त्याचे कपडे अत्यंत खराब अन्‌ फाटके-मळके तर होतेच. आणि त्याने असले नसले सगळे कपडे चढवून ठेवले होते. टोपी फाटलेली अन् घाणेरडी होती. गळ्यात ३ हेडफोन. [इथले भिकारी असेच "यो" असतात] हा माणूस बेघर असायला काहीच हरकत नव्हती. कारण ज्या माणसाकडे घर नसतं तोच त्याच्याकडचे सगळे कपडे घालून फिरत असतो. इतर भिकार्‍यांप्रमाणे ह्याचीही दाढी वाढलेली होती. स्वत:शी कधीकधी हसणं चालू होतं, पण ते हेडफोनच्या तालावर. डोळ्यावर चश्मा होता. मला नक्की आठवत नाही, पण चश्म्याची एक काडी बहुतेक सेलोटेप ने जोडलेली होती. त्याने अगदी चुरगाळलेली एक डॉलरची नोट हातात धरली होती. बहुतेक त्याच्या येवढ्या कपड्यांच्या एखाद्या खिशाच्या कोपर्‍यातून महत्प्रयासाने शोधून काढली असावी. आणि कदाचित तो इथे नेहमी खायला येत असावा, कारण, काही वेळाने टपरी वाल्याने, "हां जेम्स, काय सेवा करू तुझी?" असं विचारलं देखील त्याला. टपरीवाल्याशी बोलायला जाताना, "जेम्स" आमच्या पाशी आला, हातातल्या गठ्ठ्यातून २ कागद काढले, अन्‌ आमच्या पुढे धरत म्हटला, "पॅरीस मधल्या रस्त्यांवरून फिरताना, आलँ रोब-ग्रिये च्या दाँ ल लाबिरँथ, ह्या कांदबरीवरून मला ही कविता स्फुरली होती. प्रत्येक कवितेत मानवी अस्तित्वाची एक वेगळी-वेगळी झलक असते." - त्याच्या आवाजात कसलीतरी घाई होती आणि माझ्या चेहर्‍याने स्वसंमतीने "आ" वासलेला होता. कवितेच्या पानावर जेम्स नेमेथ ह्या माणसाच्या वेबसाईट ची लिंक छापलेली होती. मी बराच शोध घेतला, पण १० वर्षांपूर्वी आगीत जळालेल्या एका कॉफीच्या दुकानाच्या चाहत्यांच्या फेसबूक ग्रूप वर टाकलेल्या त्याच तुटलेल्या लिंक शिवाय दुसरं काहीच सापडलं नाही.

जेम्स ला लागलेल्या वेडाला काय म्हणावं मला कळत नाहीये. जगण्याचं वेड असावं बहुतेक.

-----

"येडे लोकच माझ्यासाठी खरे लोक आहेत. असे, ज्यांना जगण्याचं येड लागलंय, ज्यांना बोलण्याचं येड लागलंय, अन्‌ असेही, ज्यांना मुक्त व्हायचंय; ज्यांना एकाचवेळी सगळ्याच गोष्टी हव्या असतात, जे कधीच आळस अन्‌ जांभया देत नाहीत, ना कधी किरकोळ वा साधारण गोष्टी बोलतात --- पण, एकामागून एक फुटत आकाशभर पसरत जाण्यार्‍या दिमाखदार आतषबाजी प्रमाणे जे फाड्‍ फाड्‍ फाड्‍ जळत जातात... आणि मग मधला सुंदरसा निळा गोलक प्रकाशमान होऊन विझून गेला तरीही लोकांच्या चेहर्‍यावरचं आश्चर्य विरत नाही." --- Jack Kerouac.

2010-10-05T21:24:00.000-04:00

टप्पा (२)

एक आठवड्यापासून बाहेर ढगांचं बेक्कार धुमशान चाललंय. पोट फोडून ओरडतायत, जोशात आकाश कापत अख्या खंडावर पसरतायत. शांत चित्ताने, दुलईत गुरफटून त्यांची मजा बघताना खूप आनंद होतोय. अरे होती एक संध्याकाळ अशीही --- येड्या लोकांबरोबर, तिसर्‍याच देशात, कोपर्‍यातल्या एका शहरात, ठिकठिकाणच्या युवक-युवतींच्या आवाजात आवाज मिसळून झकास गाणी गात होतो. अरे होता एक काळ असाही, जेव्हा दर आठवडा नवीन शहरात जन्म घेत होता; नवीन, बहुरंगी, बहुढंगी पराग-कणांशी भेट घडवत होता. काय योगायोग, अगदी त्याच वेळेस Kerouac चं "On the road" हाती होतं. अक्षरश: पाककलेच्या पुस्तकात बघून जेवण बनवावं तसं त्या पुस्तकात बघून आयुष्य जगणं चालू होतं. एक-एक स्वप्न असं पूर्ण होत गेलं की काय मस्त वाटतं! जीवनातल्या काही अविस्मरणीय प्रसंगांची ती एक फक्त सुरुवात होती. तेजस्वी स्मरणिकांच्या तरूणरेखा जन्म घेत होत्या....

गेल्या महिन्यात त्या गाण्याच्या कंपूला "आच्छा" म्हटलं. आता नवी सुरुवात!

"कसं वाटतं हो तेव्हा, जेव्हा तुम्ही लोकांपासून दूर जात असता आणि वेगाने छोट्या होत जाणार्‍या त्यांच्या आकृत्या क्षितिजावर जाता जाता इतस्तत: विखरून अदृश्य होतात? तो कदाचित त्या लोकांचा घेतलेला निरोप असतो, हे अवाढव्य भूमंडळ आपल्यावर झेप घेत असतं आणि ह्या चिरंजीवी तारकांच्या साक्षीने आपण पुढच्या येड्या साहसासाठी सज्ज होतो. " --- Jack Kerouac

------

"टप्पा" हा संगीत प्रकार ऐकला आहेत कधी?

------

खिडकीतून डोकं बाहेर काढल्यावर तुफान वार्‍याबरोबर दाही दिशांना उडणार्‍या केसांप्रमाणे "ब्राउन ची चाल" जगला आहात कधी?

2010-04-13T01:55:00.004-04:00

खेलेद-झारम

IIT च्या प्रवेश परीक्षेचा निकाल तोंडावर होता. जर निवड झाली नसती तर इतर अनेक बावळट प्रवेश परीक्षांचा ताप मागे लागला असता आणि नसती कटकट वाढली असती. आणि मला एव्हाना परीक्षांचा बेक्कार कंटाळा आला होता, सहाजिकच त्यामुळे धाकधूकही वाढली होती. रात्री मला बरंच टेंशन आलं होतं. जेवताना मी बहुतेक तेच-तेच परत-परत बोलत होतो - की अजून एकदा त्या परीक्षेला बसायचं नाहीये, पुण्यात कुठे ऍडमिशन घ्यायची नाहीये, एक ना दोन. बाबा इतका वेळ शांतच होते. जेवण झाल्यावर त्यांनी शांतपणे त्यांची रुद्राक्षाची माळ मला काढून दिली, अन्‌ तोंडाने फक्त "असूदे" म्हणाले. दुस-या दिवशी ईष्ट तो निकाल लागला. पुढे कानपुरला गेल्यावरही कितीतरी दिवस मी ती माळ घालत असे. त्या माळेत एकच रुद्राक्ष होतं आणि त्याला चंदनाचा सुंदर वास येत असे. पुढे ब-याच "टेंशन-धारी" परीक्षांचा दाह त्या रुद्राक्षाने कमी केला. गाडी मार्गी लागली, अभ्यास उत्तम सुरू झाला. दुस-या सेमीस्टर मध्ये एक दिवस अचानक आमच्या हॉस्टेल वाल्यांना काय हुक्की आली देव जाणे, पण सगळे कबड्डी खेळायला लागले. मीही घुसलो. अन्‌ खेळता खेळता एकाचा हात अडकून ती माळ भंगली. "आता तुला माझी गरज नाही, मित्रा. अलविदा!" त्या रुद्राक्षाच्या भावना माझ्या मनापर्यंत सुखरूप पोचल्या. ते रुद्राक्ष अजूनही माझ्याकडे आहे, आणि अजूनही त्याला चंदनाचा मंद वास येतो.

१ मे २००८ च्या पहाटे ब-याच बदलांना "उद्योग-नगरी" [एक्स्प्रेस] च्या झनाट वेगाने सुरूवात झाली. नवं शहर नवं राज्य. पुढील दोन महीन्यांची "पराग चाल" [उर्फ Brownian Motion: ह्या शिंच्या Brownian Motion ला फायनान्स मध्ये आणि ख-या जिवनातही पर्याय नाही.] बंगळूरूत घडणार होती. सुमारे एका महीन्यातच एके संध्याकाळी घरी येताना सुळसुळीत पँटच्या झुळझुळीत खिश्यातून माझा मोबाईल कुठेतरी पडला. करता येण्याजोगे काही सोपस्कार करून झाले. चिंता होतीच. थोड्यावेळाने उस्त्याबरोबर जेवायला बाहेर पडलो. आणि जेवण झाल्यावर उस्त्या ईमेल चेक करायला सायबर कॅफे मध्ये घुसला. मी त्याचं होईस्तोवर बाहेरच थांबलो. बाहेर सुरेख हवा पडली होती. थंड वारा वहात होता. मी नकळतच अक्षरश: रस्त्यावर पाय टाकून फूटपाथ वर बसलो. अचानक मला मोबाईल हरवण्याचा खरा अर्थ लक्ष्यात आला. त्या एका मोबाईल बरोबर किती गोष्टींची झकास विल्हेवाट लागली होती! उदा: बिनडोकासारखे प्राणपणाने जपलेले "काही" SMS; ज्यांना मी आयुष्यात परत कधीही फोन करणार नाही अश्या लोकांचे नंबर्स...भरीत भर म्हणजे पुढचे काही क्षण माझ्यासाठी स्वातंत्र्याची मस्त व्याख्या झाले होते. मी वाटेल ते करायला मोकळा होतो. अर्थातच मी बेजबाबदार असं काहीच केलं नाही, पण ती पूर्ण स्वातंत्र्याची भावना एकमेवाद्वितीय होती. कुठेतरी माझा मोबाईल मला म्हणत होता: "आता तुला माझी गरज नाही, मित्रा. अलविदा!"

Lord Of The Rings मधलं एक वाक्य मला फिरून आठवतंय - Memory is not what the heart desires. That is only a mirror, be it clear as Kheled-zaram. असंख्य स्मरणिका असलेली माझी हार्ड-डिस्क आता अखेरच्या घटका मोजतेय. बरोबर पाच वर्षापूर्वी नवीन घेतलेल्या जीन्सची आज लक्तरं व्हायला झालीयेत. ज्या दिवशी मी तिची घडी मोडली तो दिवस मला अजूनही जसाच्या तसा लक्षात आहे. "आता तुला ह्या स्मरणिकांची गरज नाही रे" मला असंख्य निरोप ऐकू येतायत. अशीच कधीतरी गरज संपेल तेव्हा माझं पैशांचं पाकीटही हरवेल, आणि त्याच बरोबर फक्त पैशांचीच नाही तर कितीतरी निरूपयोगी स्मरणांची झकास विल्हेवाट लागलेली असेल.

2010-02-18T23:45:00.005-05:00

शुभ्र नौका

[मूळ कविता: "Golden Boat", रबिंद्रनाथ टागोर]

पोटी पाऊस, स्वर खिन्न खर्ज, नभी होते पयोधर,

नदीकाठी मी होतो जेव्हा मंद, उदास, एकटा, अधीर.

सुगीही संपत आलेली, नीट जमत आलेले भारे,

नदी मात्र चिडलेली, तिचे अंग बिनसलेले सारे.

पीक कापता कापता, प्रविष्ट झाली पावसाची सर.

एक उभं भाताचं शेत अन्‌ दुसरा उभा मी एकटा -

चारी बाजूस पसरलेल्या पूर-जलाचा भाव चेटका.

पैलतीरावर झाडे, अस्पष्ट अंधुक सावल्या जश्या,

घरांच्या सावळ्या चित्रावर परसरत्या शाईच्या दिशा तश्या.

ऐलतीरावर मात्र एक शेत, अन्‌ दुसरा उभा मी एकटा.

तटासमीप नाव हाकत येणारी ही कोणाची आकृती?

गाणे गात येणा-या तिच्याशी माझी ओळख कोणती?

विक्राळ नदीशी भांडत तिची नाव येते आहे,

तिची नजर ठाम आहे, शिडेही भरली आहेत.

माझी तिची ओळख काय, कशा चाळवल्या स्मृती!

कुठल्या दूर देशी निघालीस, हे अनामिके,

एकवार तटाशी ये, नांगरून ठेव नाव जराशी,

मग जा हवं तिथे, मन मानेल ते कर,

पण तटावर ये, दाखव तुझी खळी जराशी,

अन्‌ परतताना ने माझे शुभ्र पीक तितके.

अगं घे, मनमुराद घे, भरभरून घे,

शेवटचा शुभ्र दाणासुद्धा लादून घेवून जा,

माझ्या इथल्या अविश्रांत श्रमाचा,

मी हळूहळू निरोप घेतोय कायमचा,

म्हणूनच दया कर, अन्‌ मलाही तुझ्यासवे ने.

छे! छे! त्या नावेत कोठली येवढी जागा?

माझ्या शुभ्र पिकाने ती पूर्ण भरली बघा!

स्वर खिन्न खर्ज, ल्याले दु:ख तन, घन घोर

मी एकटा अधीर, नागव्या नदीतटावर,

होते तेही घेऊन गेली, गेली शुभ्र नौका दूर!

-----

[मंदार आणि प्रसाद चे आभार]

2010-01-09T01:33:00.002-05:00

येडा

आजच, ह्या क्षणी, मला त्या येड्याची आठवण का व्हावी ह्याला बरीच कारणं आहेत. माझी अन्‌ त्याची काहीच ओळख नाही. पण मला तो आमच्या चहाच्या टपरीवर खूप वेळा दिसायचा. तो कुठून यायचा, त्याला घर-दार होतं की नाही देव जाणे. देवच जाणे. देव तर त्याचा एकदम जानी दोस्त होता. येड्याचे कपडे अगदी भिका-यांसारखे असायचे. चौकोनी चेहरा, आणि अत्यंत अव्यवस्थित खुरटलेली दाढी. आमच्या चहावाल्याकडून त्याला दिवसातून कैक वेळा चहा मिळायचा. आणि येड्याकडे विड्यांची कधीच ददात नसायची. पान-मसाला खाऊन येड्याचे दात अगदी लाल-तपकिरी झालेले. तो सतत स्वत:शी कायतरी बडबडत असायचा. येड्याचा एक पाय त्याच्या जानी दोस्ताने ठेवून घेतला होता. म्हणून येडा नेहमी कुबड्या घेऊन किंवा त्याच्या चाकाच्या खुर्चीवरून यायचा.

आमची चहाची टपरी "संकट मोचन" मारुती च्या छोट्याश्या देवळालगतच आहे. येडा त्याच्या जानी दोस्ताबरोबर लई विड्या ओढी आणि मला आज त्याची तीच मुद्रा आठवतेय. तो लंगडत लंगडत येई आणि मारुतीसमोर येऊन बसे. मग सावकाश त्याच्या विड्यांचं पाकिट काढे. त्यातली एक एक विडी बाजूला काढून प्रत्येक विडी सोडवून त्यातली तंबाखू काढून घेई. अगदी निवांतपणे. मग ती तंबाखू सावकाश चोळून घेई आणि परत एकेका विडीत भरे. त्या नंतर जगातल्या शहाण्यातल्या शहाण्या माणसाला अचंबित करेल अशी एक गोष्ट करे: देवाला आई-माई वरून यथेच्छ शिव्या देई. अगदी अनिर्बंध. शिध्धी बात. आमने सामने.

आजच, ह्या क्षणी, मला त्या येड्याची आठवण का व्हावी ह्याला बरीच कारणं आहेत.

2009-12-11T17:18:00.001-05:00

॥कोप राग॥

राग, आग, कोप डंख,
अंग, अंग - भंग भंग.
आजचा हा रंग लाल,
तप्त लोह - गाल, भाल.

मध्य, मंद्र, तार तार,
आरडणार, ओरडणार.
नाभीतून चीतकार,
मुखी फक्त "भ"कार.

आदळ-आपट - खाड्‌, खाड्‌,
वही, कागद - फाड, फाड!
हृदय, नाडी - ताड्‌, ताड्‌,
तडित्‌ जशी कडाड्‌, कडाड्‌!

द...म... दमलोऽऽऽ
प...ड... पडलोऽऽऽ
जीभ तरीही बोलणार,
"यल्गाऽर, यल्गाऽर"!

---

(कविता जमली नाही की असं होतं. कवितेचं अन्‌ माझं, दोघांचही)

2009-11-20T00:56:00.008-05:00

अकिलीज आणि टॉर्टॉईज काय म्हणाले

[ आज अकिलीज आणि टॉर्टॉईज ची शर्यत आहे. अ. नेहमी प्रमाणे पहाटे उठून, ताजा तवाना होऊन, एकदम जोशात आला आहे. तिकडे टॉ. पण तयार होऊन आलाय. मात्र तो अगदी तल्लिन होऊन वर्तमानपत्रातलं राशीभविष्य वाचत बसलाय. त्याच्या राशीचं आजचं भविष्य बघून तो मधूनच "आं!", "भारीच!", "अरेरे" वगैरे भावोद्गार काढतोय. त्याला पाहून अ. चकित होतो. ]

"अरे टॉ., तुला वेड-बिड नाही ना लागलं? मागच्याच वेळी मला तू तर्कशास्त्रातले धडे देत होतास, आणि हे आज राशीभविष्य काय वाचत बसलायस? अजून दोन हजार वर्षांनंतर तुला लोक हुषार म्हणून नाही तर येडा म्हणून ओळखतील". अ. हसत हसत म्हणाला.

टॉ. ने सावकाश डोकं वर काढलं. "अरे मित्रा, गेले शंभर दिवस मी रोज हे भविष्य वाचतोय आणि ते अगदी बिनचूक खरं ठरतंय बघ. थांब तुला नीट सगळं समजावून सांगतो. माझा आजचा दिवस खूप छान जाणारे." टॉ.

"अरे पण शंभर दिवस खरं ठरतंय म्हणून आज खरं ठरणार कशावरून?" अ. चा सालस प्रश्न.

टॉ. च्या चेह-यावरचे भाव अचानक बदलले आणि तो किंचाळून म्हणाला: "अरे इथे काय लिहीलयं बघ: ’विश्वाचं उद्याचं भविष्य: उद्या सूर्य उगवणार नाही’ !"

"काय???" ते ऐकून अ. चे धाबे दणाणले. "क्याय पण. टॉ, तू असला फाजील पणा सोडून दे बघू. सकाळी सकाळी नसता फालतूपणा. सूर्य उगवणार नाही असं कधी होईल का? रोज उगवतो तसा उद्या पण उगवणारंच!"

"का? का? का? तुझ्या जन्मापासून तू त्याला रोज उगवतांना बघतोयस म्हणून उद्या पण उगवणार कशावरून?" टॉ. अ.ची नक्कल करत म्हणाला.

"अरे म्हणजे तसं नाही रे, पण मला माहितीये, सूर्यात अजून खूप ईंधन शिल्लक आहे म्हणून." अ.

"हं. तेही खरंच म्हणा. पण भौतिकशास्त्राचे सगळेच्या सगळे नियम उद्याच्या उद्या कोलमडून पडणार नाहीत कशावरून? जे नियम आज लागू आहेत, तेच उद्या लागू रहातील असं आपण गृहित धरलंय. ते गृहितकच खोटं असेल तर?" टॉ.

"हां रे, खरंच की! हा विचारंच केला नाही मी!!!" अ. अस्वस्थपणे म्हणाला. उद्या भौतिकीचे सगळे नियम बदलले, आणि युद्धाला जाताना त्याची बोट समुद्रावर तरंगण्याच्या ऐवजी गपकन्‌ बुडाली तर काय ह्या विचाराने त्याला शहारा आला. शेवटी न रहावून तो म्हणाला, "जाऊदे रे टॉ., विषय बदल. तू काहीही म्हण, पण त्या ता-यांचा आपल्या जीवनाशी काही संबंध असेल असं नाही वाटत मला. म्हणजे बघ ना... किती दूर आहेत ते आपल्यापासून!"

फट्ट! तितक्यात तिथे बुध्दीची देवी अथेना प्रकट झाली. टॉ. ला झटकन एक कल्पना सुचली आणि त्याने अथेना ला त्यांच्या ज्ञानात भर घालायची विनंती केली. अथेना म्हणाली, "टॉ. आणि अ., मी तुम्हाला एक दृष्टांत देते. टॉ, तुझी बुध्दी योग्य निर्णयाप्रत पोहोचायला समर्थ आहे!" आणि तिने त्या दोघांना हात लावताच ते दोघं आजच्या जगात आले. ते पोहोचले थेट अमेरिकेत. त्यांना तिथे एक भारतीय माणूस ("क्ष") कुठल्याश्या पडद्यासमोर बसून दुस-या एका व्यक्तिशी ("य") बोलतोय असं दिसलं. एका क्षणात अथेनाने त्या दोघांना हात लावला आणि ते भारतात पोहोचले. त्यांना तिथे "य" एकदम जशी अमेरिकत दिसली तशीच दिसली. अथेनाने परत त्यांना हात लावताच ते वर्तमानात परत गेले.

भानावर येताच अ. चं डोकं जाम गरगरायला लागलं. "अरे टॉ. हे कसं काय रे? "य" एकदम जशीच्या तशी "क्ष" ला कशी काय दिसत होती रे? ते तर किती दूर आहेत एकमेकांपासून! आणि अमेरिकेतून कळ दाबली की त्या भारतातल्या पडद्यावर कसाकाय फरक पडतो रे?"

"हा हा हा! बघ! अन्‌ तू म्हणतोस आपला अन्‌ ता-यांचा काय संबंध!" टॉ. मिश्किलपणे उद्गरला.

अ. च्या चेह-यावर एक मोट्ठ कोडं सुटल्याचा आनंद पसरला. दोन क्षण शांततेत गेले.

टॉ. आता एकदम उत्तेजित झाला होता. "अरे तुला माहितीये का अ., मध्ये एकदा मला माझ्या मैत्रिणीने राशी आणि लोकांचे स्वभाव ह्यावरचं एक पुस्तक वाचायला दिलं होतं [१]. त्यातल्या वर्णंनांचे बरेचसे भाग किती तंतोतंत खरे आहेत हे बघून झीट येईल तुला. बघणारंच असलास तर माझी रास कन्या आहे. वाच त्यातलं वर्णन." अ.ने अधाशासारखं ते वाचून काढलं.

त्याचं वाचून होताच: फट्ट! परत एकदा अथेना प्रकट झाली. ती प्रचंड घाईत होती. अथेना म्हणाली, "टॉ. आणि अ., मला तुमची मदत हवी आहे. भविष्यात मोठं आर्थिक संकट उभं राहिलं आहे. मला अशी आशा आहे की तुम्ही त्या लोकांना नक्कीच मदत करू शकाल. मला आत्ता झूस ने पाचारण केलेल्या देवतांच्या सभेला हजर रहावं लागणार आहे. सूर्याची काहीतरी गफलत होणारे म्हणे. म्हणून मी तुम्हा दोघांना भविष्यात सोडते आणि मग २ दिवसांनी परत घ्यायला येते." आणि तिने झटकन दोघांना हात लावला. पट्कन ते आजच्या जगात पोहोचले.

ते पोहोचले डबघाईला आलेल्या एका मोठया बँकेत. तिथे नुसती पळापळ सुरू होती. टॉ. आणि अ. कडे बघायला लोकांना वेळ देखिल नव्हता. शेवटी अ. ने जोरदार आवाजात त्याच्याकडचं रणशिंग फुंकलं. आणि सगळ्या लोकांनी एकदम त्यांच्याकडे माना वळवल्या. जाता जाता अथेनाने पटकन तिचा हात वेडावाकडा फिरवला आणि ‘कासव व योद्धा’ ह्या विचित्र जोडीला ला बघून विस्फारलेले लोकांचे डोळे पूर्ववत झाले. टॉ. ने लोकांना सगळं काही नीट समजावून द्यायला सांगितलं.

तिथल्या लोकांचा म्होरक्या उठला आणि त्याने अ. आणि टॉ. शी हस्तांदोलन केलं. त्याने त्याच्या सगळ्या पदव्या बिदव्या सांगायला सुरूवात केली. त्यातली एक MBA सोडून बाकी सगळ्या टॉ. ला समजल्या. पण असेल काहीतरी म्हणून त्याने जास्त प्रश्न विचारले नाहीत. तर त्या म्होरक्याने मूळ मुद्दा सोडून अत्यंत अलंकारीक ईंग्रजीत आमचीच बँक सर्वात चांगली होती तरीही अशी परिस्थिती झाली वगैरे वगैरे पाल्हाळ लावायला सुरूवात केली. आता टॉ. ला MBA चा अर्थ नीटच समजला आणि त्याने तिथल्या एका दुस-या MBA न केलेल्या माणसाला सूत्र हातात घ्यायला सांगितली. तो माणूस पटकन मुद्‌द्‌यावर आला.

"त्याचं असं आहे बघा" त्याने सुरुवात केली. "आम्ही लोकांना कर्ज देतो. मात्र कर्ज द्यायच्या आधी त्या माणसाची कर्ज परत फेडण्याची कुवत आहे की नाही ह्याचा अंदाज बांधतो. त्या माणसाने आधीची किती कर्ज फेडली आहेत, त्याचं उत्पन्न किती वगैरे पन्नास निकष आम्ही वेगळे काढले आहेत. प्रत्येक निकषाचे त्या माणसाला १-१० मधले गुण मिळतात. आता आमच्याकडे आधीच हजारो ॠणकोंची माहिती उपलब्ध आहे. आणि त्यांना कर्ज देणं आम्हाला कितपत फायदेशीर ठरलं होतं हे आम्हाला माहीत आहे. म्हणजे गणिताच्याच भाषेत सांगायचं तर आमच्याकडे एक मोठा तक्ता आहे. त्यात प्रत्येक ओळीवर एकेका व्यक्तिची माहिती आहे. प्रत्येक स्तंभ एकेक निकष दर्शवतो, आणि सगळ्यात शेवटचा स्तंभ हा त्याने आम्ही दिलेलं कर्ज फेडलं की नाही, अर्थात आम्हाला झालेला फायदा/तोटा (१/०) चा आहे. उदाहरणादखल हे बघा:"

व्यक्ति १    (आधिची कर्ज फेड) ५ गुण, (उत्पन्न) ४ गुण, ....... , (फायदा) ०.
व्यक्ति २   (आधिची कर्ज फेड) १० गुण, (उत्पन्न) ८ गुण, ....... , (फायदा) १.

वगैरे वगैरे. आता ह्या माहितीशी सगळ्यात जास्त जुळणारं एक function आम्ही शोधून काढतो, ज्यात आम्ही एखाद्याला वेगवेगळ्या निकषांवर मिळालेले गुण टाकले की ते function आम्हाला त्या माणसापासून होणारा अपेक्षित फायदा/तोटा दर्शवतं [२]. असंच करत करत आम्ही लाखो लोकांना कर्ज देऊन बसलो. सगळ्यांकडून आम्हाला अपेक्षित नफाच होता, पण दुर्दैवाने सगळ्यांनी आम्हाला बुडवलं."

टॉ. ने एकदम टाळी वाजवली, आणि म्हणला, "म्हणजे तुम्ही भविष्य भविष्य खेळताय तर!"

लोकांनी एकसुरात "क्का‌‍ऽऽऽयऽऽऽ?" चा गिल्ला केला. टॉ. ने लोकांना शांत केलं आणि सुरुवात केली. "माझा काका मोठा भविष्यवेत्ता होता. त्यानी काय केलं, सर्वप्रथम आकाशाचे दहा भाग पाडले. आणि मग सतत पन्नास वर्षं, दर रात्री, त्याला माहित असलेले ग्रह आकाशाच्या कुठल्या भागात आहेत ह्याचा आकडा लिहून ठेवायला सुरुवात केली. आणि मग दुसरा दिवस त्याच्यासाठी कसं जातोय म्हणजे आनंदी(१)/दु:खी(०) हे तो आदल्या दिवशीच्या ओळीत लिहून ठेवायचा. बघा हं कसं ते:

रात्र १    (ग्रह १) ३, (ग्रह २) १, ..... , (पुढचा दिवस कसा गेला) १
रात्र २   (ग्रह १) ६, (ग्रह २) ९, ..... , (पुढचा दिवस कसा गेला) ०

वगैरे वगैरे. मग आता त्याने अगदी तंतोतंत तुमचीच पद्धत लावली आणि स्वत:चं एक ज्योतिषशास्त्र तयार केलं. म्हणजे आजची ग्रहांची स्थिती सांगितली की उद्याचा दिवस कसा जाणार हे त्याला कळायचं. पण झालं असं, की सतत पन्नास वर्ष हा उपक्रम करून त्याचा बुद्धिभ्रंश झाला आणि त्याने शोधून काढलेलं function आता कोणालाच माहीत नाही. तो माझ्याशी थोडं थोडं बोलायचा म्हणून त्याचे काय उद्योग चालू आहेत हे मला कळलं तरी."

लोकांच्या डोक्यात प्रकाश पडायला थोडा वेळ लागला. पण त्यांना टॉ. चं बोलणं पटलं. त्यांच्यातल्या एकाने तर दोघांना साक्षात लोटांगण घातलं. अन्‌ म्हणाला, "मी तुमची ग्रीक पुराणं वाचली आहेत. त्यात एके दिवशी सूर्यच उगवला नाही अशी अख्यायिका आहे, होय ना? सगळी कडे अंधाराचं साम्राज्य होतं. काय भयानक दिवस असेल नाही तो? आमची पण अगदी तश्शीच अवस्था झाली होती. काय मार्गच दिसेना. पण तुम्ही आम्हाला मार्ग दाखवलात. आता मी हा सगळा धंदा सोडून सरळ शेती करायला लागणार आहे. जगात तेवढ्या एकाच गोष्टीचा लोकांना उपयोग होऊ शकतो."

त्यानंतर अ. ने जमलेल्या सगळ्यांना धैर्याचे डोस पाजले. आणि लोकांनी टॉ. आणि अ. चा जयजयकार केला. थेट प्रश्नाच्या मुळाशी जाऊन त्याचा खातमा केला म्हणून टॉ. ला "A-Kill-Ease" आणि अ. ने सगळ्यांना धीर दिला म्हणून "Taught-Us" अशी प्रेमानी टोपणनावं देण्यात आली.

पुढचे दोन दिवस अ. आणि टॉ. ने भविष्यातली अजब दुनिया बघण्यात घालवली. आता अचंभित होण्याची पाळी त्यांची होत. आणि दोन दिवसांनी ते वर्तमानात परत आले. दुर्दैवाने सूर्य नसलेला दिवस त्यांना कधीच बघायला मिळाला नाही. त्यांची अर्धवट राहिलेली शर्यत अ. जिंकणार हे नक्कीच असल्याने टॉ. ने आधीच प्रामाणिकपणे हार कबूल केली.

कित्येक दिवसांनी परत एकदा टॉ. एका प्रसन्न सकाळी भविष्य वाचत बसलेला बघून अ. ला खुदकन हसू आलं आणि तो म्हटला, "त्या बँकेतले लोक काय करत असतील रे आत्ता?"
"पैजेवर सांगतो, अर्धे लोक शेतकरी आणि उरलेले अर्धे ज्योतिषी झाले असणार!", इति टॉ.

---

[०] "What the Tortoise Said to Achilles" ह्या Lewis Carroll च्या उता-यावर आधारीत. Lewis Carroll, Achilles आणि Tortoise शी माझी गाठभेट घालून दिल्याबद्दल Douglas Hofstadter ह्या लेखकांचे शतश: आभार.
[१] ^ http://www.cyberspacei.com/englishwiz/library/names/zodiac/contents.htm ही लिंक मला पाठवल्याबद्दल गंधाली चे आभार.
[२] ^ ह्या पद्धतीला Multinomial Logistic Regression असं नाव आहे.

2009-10-16T00:46:00.006-04:00

हातात हात

[आज खूप लिहायचंय. आज खूप बोलायचंय. आणि आजच साले शब्द हरवलेत.]

पहाट झाली. डोळे किलकिले करून बघितले तर सगळा प्रदेशच नवा. कुठली तरी भैताड वेळ, कुठली तरी भैताड जागा. खूप वर्षांपूर्वी आमचा वाडा होता. अगदी पुण्याच्या हृदयात. घरात चिकार माणसं होती. आजी, आजोबा, चुलत आजी, चुलत आजोबा, आत्या, आमची सगळी मांजरं, एक छोटंसं कासव सुद्धा! वाडा पण झकास होता अगदी. एकदम गोष्टीतल्या सारखा. मोठ्ठं अंगण होतं, आंबा, फणस, रातराणी ची झाडं होती, आणि संडास ला जायचा एक जाम भीतीदायक रस्ता पण होता. अशा वाड्यात आमची कधीतरी मस्त मैफल जमायची. सगळे आजी आजोबा, आत्या, आई, बाबा, मी असे दुपारचं जेवण उरकून अंगणात पत्ते खेळायला बसायचो. जेवणाचा बेत पण कसा? आबांच्या हातच्या फुफाट्यात भाजलेल्या वांग्याचं भरीत मला अज्जून आठवतं. पत्ते खेळतांना मला नेहमी लहान म्हणून फक्त पत्ते टाकायचं काम मिळायचं. तेव्हा मला फार राग यायचा. ३०४ खेळतांना भंगार डाव आला की आबा नेहमी चिटींग करून सगळे पत्ते उपडे करून डाव "ओम्‌ फस्‌" करायचे. उगच चिडी खेळण्यात तर आमच्या घरचे पटाईत! कोण जिंकायचं कोण हरायचं वगैरे मला आता काही आठवत नाही. ह्या सगळ्या गोष्टींना चिकार वर्षं झाली. मध्यंतरी देव म्हटला, मला पण तुमच्यात खेळायला घ्या, आणि त्याने आमच्यातले बरेच हात ओढून घेतले. आता तो वाडाही गेला, संध्याकाळी अंगणात बसून स्वत:च्या हाताने गरम गरम वरण-भात भरवणारी आजीही गेली. माझ्यासाठी रोज न चुकता चिंच गुळाची आमटी करणारी चुलत आजीही गेली.

कधीतरी चांदण्या रात्री लाईट गेले की आईच्या मांडीवर डोकं ठेवून अंगणात रेडीयोवर गाणी ऐकायला किती अवीट मजा यायची! अगदी परवाच आई म्हणाली - खूप पैसे कमवून एखादा सुंदर वाडा विकत घेईन असा का नाही रे म्हणत तुम्ही?

हातात हात...

****

परवा राहुल ने पिंग केलं आणि म्हटला: "तुला सांगितलं का रे मी?" त्याला तिथल्या तिथे थांबवून म्हटलं - मित्रा, ह्यापुढे कधी चुकून सुध्दा वाक्याची सुरुवात अशी करू नकोस. हल्ली असल्या सगळ्या वाक्यांचा शेवट "माझं लग्न ठरलंय" ने होतो.

श्रावणातल्या दर रविवारी कशी आदित्य-राणूबाईची तीच तीच कहाणी परत परत सांगायची असते ना, तशीच एक ओरिजनल [उच्चारी "व्हर्जिनल"] कहाणी आमच्या कडे पण आहे. ह्या कहाणीची अगदी मागच्याच महिन्यात पुन:प्रचिती आली. जमलेल्या शंभर तरूणींमधली नेमकी आपल्याला मनापासून आवडलेलीच कशी काय "कमिटेड" निघते? एका उत्तराची कहाणी उलट सतराशे साठ प्रश्न घेऊन नेहमीच कशी निष्फळ आणि अपूर्ण राहते?

हातात हात, पिवळे हात...

*****

कोवळ्या थंडीत, चहाचा गरम्म कप दोन्ही हातात घट्ट धरून मारलेल्या गप्पा, "स्वीकार"ला "और एक कप" करत घालवलेल्या संध्याकाळी आता माझ्या आयुष्यात अजरामर झाल्या आहेत. पहाटे ११ वाजता मक्याला उठवलं की निमूट पणे डोळे चोळत MT ला चहा प्यायला यायचा. अन्‌ मग "दो इस्पेसल" ची ऑर्डर देऊन पुढचे दोन तास जगातल्या यच्चयावत गोष्टींवर चर्चा व्हायच्या. त्यात अगदी अश्लीलतम विनोदांपासून महाडोकेबाज कोट्यांपर्यंत सर्व वाङ्‌मय प्रकारांचा समावेश असायचा. एकदा मक्या म्हटला चहा जरा बोअर झालाय, आज उसाचा रस पिऊ. उसाचा रस सांगितला, तर २ मिनिटांत तयार झाला आणि पुढच्या १ मिनिटात पोटातही गेला. काय मजाच नाय. चहा सांगितला की तो यायलाच कसा अर्धा तास लागायचा. कारण "इस्पेसल" पिणारे फक्त आम्हीच. मग "राजकुमार"ला आमच्या साठी वेगळं आधण टाकायला लागायचं. मग कधीतरी तो चहा उगवणार, आणि मग शेवटी तो चहा आम्ही पिणार. तो एक लहानपणी प्रमोद नवलकरांचा धडा होता. "घंटा" नावाचा. त्यात त्यांना प्रश्न पडला होता की घंटा हा आपल्या जीवनाचा इतका अविभाज्य घटक असूनही अजून कोणी घंटेवर महाकाव्य कसं काय नाही लिहीलं? प्रमोदराव, पैजेवर सांगतो, घंटेआधी चहावर महाकाव्यं लिहीली जातील. कृष्णाने सुध्दा अर्जुनाला गीता सांगायच्या आधी सुमडीत "दो इस्पेसल" ची ऑर्डर दिली असणार, आणि मग निवांत पणे दोन हातात चहा चा गरम्म कप घट्ट धरून गीता-बिता सांगितली असणार. नक्कीच.

आता मात्र ते मैत्रीचे हातही कुठेतरी दूर राहिले...

*****

यमन रागातलं एक खूप गोड गाणं ऐकत बसलोय. आज खूपच थंडी आहे. त्यात पुन्हा पाऊस. बर्फही पडायचा कदाचित. काय सुरेख पेशकश आहे, दर कडव्यात षड्‌जाचं मृगजळ दाखवत गायिका कशी सगळ्या जगभर फिरवून आणतेय! आणि अगदी रहावेनसं झालं, की प्रत्येक कडव्याच्या शेवटी एक दीर्घ षड्‌ज येतोय...

हाताशी हात जोडून पुढच्या षड्‌जाची अत्यंत आतुरतेने वाट पहात हातांवरच्या चिरस्थायी रेषांचं कोडं सोडवत बसलोय.

हा यमन आहे. मारवा नाही. तो षड्‌ज येणारच.

2009-09-17T02:32:00.007-04:00

किती गणितं सोडवतोस दिवसाला?

"ऐला! म्हणजे तुम्हाला परिक्षेत फक्त गणितं सोडवायची असतात?" दुपारी २ च्या अत्यंत शुभसूचक वेळी अमृताचा (निळी टोपी वाले ह्याला "चहा" म्हणतात) चषक हाती असताना, एका बेसावध क्षणी, एकीने मला फुलटॉस वर क्लीन बोल्ड केला. लोकहो, थांबा. हा प्रश्न वरवर जितका हास्यास्पद दिसतो, तितका बावळट मुळीच नाही. ह्याच्या मुळाशी गणित ह्या विषयाबद्दल समाजात असलेलं अज्ञान दडलेलं आहे. पोरगं गणितात PhD करतंय म्हटल्यावर लोक अक्षरश: चेकाळतात, आणि असे काही प्रश्न विचारतात, की विचारता सोय नाही! यंदाच्या सुट्टीत तर लोकांनी कहर केला. "काय मग, किती गणितं सोडवतोस दिवसाला?" अभियांत्रिकीच्या तृतीय वर्षाला असलेली एक कन्या. "अख्खी पी. एच. डी भर तुम्हाला एकच गणित असतं का रे? शी किती बोअर!". "वा वा... म्हणजे कानडे’ज्‌ थियरम येणार आता पाचवी च्या पुस्तकात!" ही त्यातलीच काही सालस वाक्य. दुकानात गेलं, की "अरे हा ठेवील की हिशेब, गणितात आहे लेकाचा". भले! गेले पाच वर्ष मी एकही "मोठी बेरीज-वजाबाकी-गुणाकार-भागाकार" केलेली नाही ह्यावर विश्वासच बसत नाही लोकांचा. जरा शिकले सवरलेले, (विशेषत: JEE वगैरे साठी "Prepare" करणारे) तर अज्जूनही मला टॅनॉफ्कॉटॉफेक्स चं integral करून देतोस का वगैरे विचारतात. "तुझा फेवरेट नंबर कुठला रे?" ह्या ही प्रश्नाला मी सामोरा गेलोय. अहो हे तर काहीच नाहीये. "तुला हे सगळे थियरम्स खरे वाटतात का रे? मला की नै फक्त १०वी पर्यंतचेच खरे वाटतात बाई." आता बोला. है कोई जवाब? पण उपरोक्त सर्व जनता ही त्यांच्या त्यांच्या क्षेत्रात सरस असल्याने मी हे सगळं हसण्यावारी नेलं. मात्र एकदा मुंबई हून लखनऊ ला जाताना, आमच्या समोर बसलं होतं एक पात्र. ३० वर्षांचा घोडा झाला तरी साईड-अप्पर ही सामान ठेवण्याची जागा नसून झोपायची जागा आहे ह्याचं त्याला ज्ञान नसावं. (कारण त्याने तसं आम्हाला विचारलं देखील!) कोण कुठला करता करता मी त्याला सांगितलं गणित शिकतोय म्हणून. तर म्हणे बारावीला Integration होतं का तुम्हाला? म्हटलं हो. तर म्हणे, "मग आता काय राहिलय शिकायचं गणितात?" मी बदाबद तोंडाला येतील ते शब्द टाकले, मग चूप बसला.

तर अशी सगळी मजा. गणिताचं एक सोडा. पण कुठल्याही विषयात PhD करणं हाच एक खूप मोठा संशोधनाचा विषय ठरावा. आत्ता आमच्या पदवीदान समारंभाच्या वेळी एका केमिस्ट्री वाल्या बाबाने १३ शब्दी नावाच्या कंपाऊंड वर PhD केल्याचं आम्हास आढळलं. PhD वाल्या लोकांमध्ये ह्या महाभागाला सर्वाधिक टाळ्या पडल्या! त्याने पहिला महिना फक्त ते नाव पाठ करण्यात घालवला अशीही वदंता होती. लोक कशावरही PhD करतात. २००३-०४ मध्ये "सामना" मध्ये जे दैनिक राशीभविष्य यायचं[१] त्यानंतर सगळ्यात विनोदी म्हणजे सकाळ मध्ये येणारं "पी. एच. डी. चे मानकरी" हे सदर होय. प्रबंधाचं शीर्षक ४ ओळींपेक्षा कमी असेल तर देतच नाहीत वाटतं PhD. विषय पण महान. "हवाई बेटांवरील साहित्यावर हिंदू संस्कृतीचा प्रभाव" वर गडचिरोली विद्यापीठातून हवाई बेटांवर पाऊलही न ठेवता PhD.[२] आऽवराऽ! पण ज्यूरीतील सभ्य गृहस्थहो, विषय काहीही असला, तरी PhD ही PhD असते. तुमच्यासारख्या पैशाच्या मागे पिसाट सुटलेल्या भोगवादी, चंगळवादी संस्कृतीला नाही समजायचं ते.[३]

तर मुद्दा असा, की ५ वर्ष डोकेफोड करूनही हाती काय लागेल ह्याची शाश्चती नाही.म्हणून आम्ही आधीच "PhD जमली नाही तर काय?" ह्या प्रश्नाचा विचार करायला सुरूवात केली आहे. महाराष्ट्र बोर्डाची सद्य:स्थिती बघता ५ वर्षांनी आम्ही प्रस्तुत लेखात निर्दीष्ट एकमेव कल्पनाचित्राप्रमाणे "गणिते सोडवून देण्याचा" धंदा सुरू करण्याच्या इराद्यात आहोत. तरीपण ४-५ (खडतर) वर्षांनंतर असा कुठला फलक शनिवार-सदाशिव मध्ये आढळला तर चमकू नका. आणि हो... एक राहीलंच. त्यावेळी ह्या लेखाचं कात्रण घेऊन येणारास खरे एक आणि जीवनाचे एक अशी दोन गणिते मोफत सोडवून देवू!
---
[१]. "आज पडदे बदलावेसे वाटतील." अरे?!
कळस - "आज कान कोरू नका." अहो, हे तर भविष्यही नाहीये!!!
[२]. नावं खरोखरंच बदलली आहेत.
[३]. इथे येऊन बघा. फुकट खाणं दिसलं की "Grad Students" कसे फॅमिली सकट येऊन बसतात ते. [४]
[४]. PhD करताना तळटीपा लिहीण्याचा सराव हवा म्हणे. म्हणून हा खटाटोप.

2009-07-02T14:31:00.005-04:00

अरे हाड!

खो-खो हा खेळ मोठाच मस्तान. बघायला अत्यंत रोमांचक आणि खेळायला तितकाच अवघड. झनाट वेगाने सुरू असलेला अटॅक, चतुराईने दिलेल्या झुकांड्या, निडरपणे दोन दोन पाट्या मारलेल्या दिलखेचक डाईव्ज, हुशारीने पोल वर खेचलेले गडी, सटासट मारलेले पोल, सुसाट केलेले रश, तर कधी संथ गतीने बचाव करून "पाडलेला" अटॅक, बाहेरून जोशात केलेलं चियरींग, गडी मारल्यावर माजात केलेलं अपील, शड्डू ठोकून दिलेल्या खुनशी आणि अश्याच रोमांच आणणा-या कितीतरी गोष्टी.

खो-खो चं नाव जरी काढलं तरी माझ्या मनात कितीतरी आठवणी जाग्या होतात. डाईव्ह टाकली की माझ्या कमरेला उजवीकडे नेहमी जखम व्हायची. असंच खूप दिवस होऊन होऊन ती जखम जाम चिडकी झाली होती. जखम भरायच्या आतच परत फुटायची. त्या दिवशी अशीच प्रॅक्टीस चालू होती. आमचा आधी अटॅक होता. आमच्या टीमच्या फर्स्ट बॅचचा गडी बॅटींग करत होता. (क्रिकेट मधे बॅटींग = बचाव, हीच संज्ञा खो-खो मध्ये जशीच्या तशी उचललेली आहे.) आणि उरलेले आम्ही सगळे अटॅकला होतो. चतुरपणे त्याने आमचा पूर्ण अटॅक झोपवला होता. २ मिनिटं झाली, ३ झाली, आऊटच होईना. पोल मारावा तर हात भर लांबून पोल सोडायचा, अक्शन खो बरोबर स्पॉट करायचा. ४ मिनिटं झाली तरी कोणाच्या हातीच येईना. साधारणपणे पळणारा दमला की तो ट्रॅक वर पळणं सोडून चारच ऍटॅकर्सना घेऊन खेळतो, जेणेकरून दम-श्वास परत मिळवता येतो. आता त्याने असं चौघातलं खेळायला सुरूवात केली. जखमेमुळे मी आधीपासूनच डाईव्ह मारायला कचरत होतो. पण आता अती झालं. दैवयोगाने एकदा त्याने मला चौघात घेतलं. माझं चार पावलं "कव्हर" झाल्यावर त्यानं झटकन झुकांडी दिली अन्‌ तो आत गेला. तो अगदी जस्ट माझ्या टप्प्यात होता. मागून "शंक्या उड" असं कोणीतरी म्हणायच्या आतंच माझं रक्त कमरेच्या जखमेतून मेंदूत चढलं होतं, दिसत होते ते पळणा-याचे खांदे, अन्‌ कुठलाही विचार न करता पुढच्याच क्षणाला मी हवेत दोन फूट जमिनीला समांतर उडालेलो होतो. खेचलेले हात पळणा-याचा कमरेला लागले, मी जमिनीवर पडलो. मागून "मारलाय, मारलाय" च्या आरोळ्या उठत होत्या. शिट्टी वाजली.

जखमेवरचा कापूस निघून परत एकदा कंबर रक्ताळली होती. एकवार झोंबणा-या जखमेकडे बघून आपसूकच उद्गार निघाले: "अरे हाड!".

*****

You Can Win.

Monk Who Sold His Ferrari.

Self - Help books.

२१ अपेक्षित.

यशाची गुरुकिल्ली.

अरे हाड!

*****

हळूहळू उन्हाळा सुरू होत होता. गरम्म्म दुपारी, गरम्म्म वा-यात, गरम्म्म उन्हात जीव हैराण होवून जाई. ज्या बातम्यांसाठी कान तरसले होते, त्या तर दूरच राहिल्या, पण जे नको तेच भाग्यात येत होतं. अशा अवघड वेळी मला आधार दिला तो अमलतासाच्या सोन-बहराने लवडलेल्या झाडांनी. माजुरड्या उन्हाच्या थोबाडावर थुंकून त्याच्यापेक्षाही सरस रंगात रंगणा-या अमलतासाला मानला आपण. इतक्या उकाड्यातही भान हरपावं असा त्याचा पिवळा धोम रंग. पण अमलतास अन्‌ गुलमोहराची बातच और. रोज संध्याकाळी शेवटी कंटाळून सूर्य घरी धूम ठोकत असे, उद्या परत येईन तुझी जिरवायला म्हणून. अमलतास, लेका तू खरा तरूण आहेस. अरे कसल्या अडचणी आणि कसली संकटं रे? एकदा सणसणीत "अरे हाड" म्हणण्याची धमक शिकावी ती तुझ्याकडून. अन्‌ रात्रभर खिंडीत २०-२५ सरदारांनिशी हजारोंच्या सेनेला थोपवून धरणा-या टोळीला तांबडं फुटताच नव्या दमाची कुमक मिळावी तसे ते पावसाळी ढग येतातच की मग काही महिन्यांनी तुझ्या मदतीला! तोवर त्या सूर्याची मस्ती पूर्ण जिरलेली असते, आणि राखाडी आकाशाच्या दरबारी एकटा तूच विजेता असतोस. अमलतास, लेका तूच खरा गुरू आहेस.

2009-04-21T15:38:00.009-04:00

धृवपद

चमचमत्या अंशुलांचा अंगरखा पांघरलेल्या त्या थेंबाने उंच आकाशातून गंगेप्रति झेप घेतली होती. काही तपांपूर्वीचा त्याचा जन्मदिवस त्याला आठवत होता...

... ग्रीष्मातील तप्त मध्याह्नीनंतर सगळे नगरजन गंगेच्या संध्याऽरतीसाठी तीरावर जमले होते. फुलांच्या विविध रंगांनी, धूपांच्या वासानी, घंटांच्या शुभसूचक नादांनी आणि दिवसभराच्या रोमहर्षक गोष्टी गंगामाईला सांगायला आलेल्या पक्ष्यांनी वाळवंट कसं संजीवित झालं होतं! यथावकाश आरती उरकली आणि सर्वांनी आपापल्या पणत्या पात्रात सोडल्या. सगळ्या गजबजाटापासून किंचित दूर एका युवकाने त्याच्या गुरुला साष्टांग नमस्कार केला आणि त्यांची पायधूळ भाळी लावली. आजचा दिवस अत्यंत पवित्र होता. आज त्या युवकाचं शिक्षण पूर्ण झालं होतं. यापुढे तो अनेक वर्ष स्वत:च्या भारदस्त गायनाने देशोदेशींच्या रसिकांना मुग्ध करणार होता. संथ वाहत चाललेल्या गंगेतील दीप्तीमान दिव्यांना डोळ्यात साठवत त्यानं षड्जाचं अधिष्ठान घातलं. निमिषार्धातंच त्याच्या नेत्रातून निखळलेल्या अश्रूच्या त्या थेंबात तिथलं सारं दृश्य उमटलं. आजूबाजूला जमू लागलेल्या गर्द काळोखात जान्हवीच्या गौरवर्णावर पणत्यांचे सुवर्णालंकार किती मोहक दिसत होते! जन्मत:च त्या थेंबाची एका सुंदर सत्याशी ओळख झाली होती, आणि इतक्या शुभमुहूर्तावर जन्मलेल्याची ध्येयपूर्ती न झाली तरंच नवल!

...मध्यंतरी कितीक वर्षे लोटली. आता वृद्धत्वाकडे झुकलेला तो युवक नावाने, मानाने खूप मोठा झाला होता. त्याने विद्येची पूजा कधीच केली नाही. त्यानं पूजलं ते स्वत:ला. देवानं जशी स्वत:च्या आनंदासाठी सृष्टी रचली, तशीच त्या युवकाने स्वत:ची स्वरांगी दुनिया बनविली. त्या थेंबाचाही प्रवास चालूच होता. कधी मातीच्या कणांतून, कधी वा-याबरोबर, कधी ढगांतून, कधी पक्ष्यांच्या रंगीत पंखांवरून. सृष्टीची इतकी अनेकविध रुपे बघूनही त्याला त्याच्या प्रियेचा अद्याप विसर पडला नव्हता...

... अन्‌ आज इतक्या वर्षांनंतर त्या तिघांची परत भेट होत होती. एक शीतल पहाट येऊ घातली होती. वा-य़ाच्या प्रत्येक झुळूकेबरोबर थेंबावर हर्षोल्हासाचे तरंग फुटत होते. अलकनंदेचाच शुभ्र रंग ल्यालेल्या त्या वाळूत आताशा थकलेल्या त्या युवकाने भैरवाचे कोमल स्वर लावले होते. सूर कोमल असले, तरी धृपद आवेशपूर्ण होतं. त्या बोलांमध्ये जरी जगन्नियंत्याच्या श्रेष्ठ तेजाची महती वर्णिलेली असली तरीही ते धृपद म्हणजे स्वत:च्या देदिप्यमान कारकिर्दीची विनम्र भावाने सांगितलेली कथा होती. वयानुसार जरी लयीत जबरदस्त संयम आलेला असला तरी ते धृपद तरुण होतं, त्याला नाविन्याची आस होती. पखावजाच्या प्रत्येक जोरकस थापेसरशी कित्येक नवजात खगांना पंख फुटत होते, अन्‌ धा दिं ता किट तक गदि गन च्या ठेक्यावर कितीक गर्द वृक्षांची नवी पालवी नाचत होती. रेखीव घाटदार वळणांच्या अलकनंदेचं हेमांगी सौंदर्य त्या थेंबात उमटत होतं. संथ गतीनं अवतीर्ण होणा-या आरक्त सूर्यकन्येला अंगाखांद्यावर खेळवणारी जान्हवी कोण मोहक दिसत होती! जाणा-या प्रत्येक क्षणामागे गंगेचे अंतरंग अधिकच खुलू लागले होते. एकाच स्पर्शासवे त्याच्या प्रियेच्या सुकुमार गालांवर उमटणा-या तरल जलतरंगांचं त्याचं स्वप्न आता केवळ दोनच क्षण लांब होतं... ... किट तक गदि गन धा.

[आधारीत: स्थितप्रज्ञ तळ्याच्या प्रेमात पडलेल्या नदीची मूळ कल्पना संपदाची]

2009-01-21T14:35:00.008-05:00

Crazy Ideas (4)
चालीत चाल, पराग चाल – ऊर्फ ब्राऊनची चाल

आमच्या डिपार्टमेंटातल्या मास्तर आणि मास्तरीणबाईंना शिकवायला अमेरिकेहून नुकतेच एक गांगुली नावाचे प्रोफेसर आले होते. आणि झालं असं की ते भारतीय शास्त्रीय संगीताचे नुसते शौकीनच नाही तर उत्तम गायकही निघाले. त्यांच्या अल्प परिचयासकट कार्यक्रमाचं एक आमंत्रण सर्वांना गेलेलं होतच. त्यातूनच त्याचे बरेचसे गुरू मराठी असल्याचं कळलं. मनोमन खूप छान वाटलं. कार्यक्रम सुरू झाला, खड्या आवाजात त्यांनी गौरी-भैरव व सावनी-केदार पेश केला. नंतर कुठल्याश्या रागात एक विवादी कोमल गंधार त्यांनी घेतला आणि नंतर रसिकांना समजावून सांगताना म्हटले (इंग्रजीतून बरंका!) “बघा, ह्या रागाला कोणाची दृष्ट लागू नये म्हणून हा एक कोमल स्वर कसा खुबीने आला आहे ह्या बंदिशीमध्ये. ह्याला आम्ही मराठीत ‘गालबोट’ असं म्हणतो.” अर्थातच ही मराठी संज्ञा त्यांच्या गुरूजींनी त्यांना शिकविली असणार. नंतर त्यानी एक बंगाली भजन गायलं आणि हसून म्हणाले, “माझ्या आडनावाचा आदर ठेवून मी बंगाली भजन म्हटलंच पाहिजे होतं नाही का? मला बंगला येत नाही ह्यावर एकदा कोलकात्याच्या वंगबंधूनी मला धारेवर धरलं होतं!”. ह्यानंतर मात्र जे झालं त्यानं आमच्या आनंदाला पारावार उरला नाही. ते म्हणाले की ते मुंबईत वाढले आहेत, आणि अस्खलित मराठीत त्यांनी आम्हाला कुठला अभंग गाऊ असं विचारलं. आमची फर्माईश – “माझे माहेर पंढरी” ते अतिशय ताकदीनं गायले, आणि आमचे कान तृप्त झाले. काय गंमत आहे बघा - ते वाढले मुंबईत, कर्मभूमी अमेरिका, मी वाढलो पुण्यात, प्रोफेसरांशी भेट झाली अजूनच तिसरीकडे, कानपुरला; त्यांचं आडनाव अगदी आतून बाहेरून बंगाली, पण ते होते मात्र मराठी!

बरोबर तीनशे पासष्ट दिवसांपूर्वीची अश्शीच एक भेट आठवते मला. आमच्या डिपार्टमेंटाने तर्कशास्त्रावर एक आंतरराष्ट्रीय सभा भरवली होती आणि एका रात्री त्या सभेच्या सगळ्या लोकांचं एकत्र जेवण होतं. सभेच्या नियोजनामध्ये थोडाफार हातभार लावला म्हणून आमच्या मास्तरीणबाईंनी आम्हालाही जेवणाचं आमंत्रण धाडलं होतं. आमच्या इथले सगळे शिक्षक एकदम मस्त आहेत. त्यांच्याशी मस्त गप्पा चालू होत्या. सूप्स वगैरे चा अस्वाद घेत सगळीकडे गप्पाष्टकं रंगलेली होती. योगायोगाने, त्याच वेळेस एका वेगळ्याच विषयावर व्याख्यान द्यायला पोर्तुगालहून एक संशोधक आमच्या डिपार्टमेंटात आले होते. खरंतर ते ह्या सभेशी निगडीत नव्हते, पण डिपार्टमेंटाचे अतिथी म्हणून त्यांनाही जेवणाचं निमंत्रण होतं. माझ्या एका शिक्षकांनी माझी ह्या प्रोफेसरांशी ओळख करून दिली. प्रोफेसर त्यांच्या मुलीलाही बरोबर घेऊन आले होते - तिला भारत दाखवायला. सुरेख कुरळ्या केसांच्या त्या मुलीचं नाव आरीयान्नी. साधारण आमच्याच वयाची असेल ती. आरीयान्नी ही ग्रीक पुराणांमधली एक राजकन्या. प्रोफेसरांनी आम्हाला आरीयान्नीची पुराणातली गोष्ट सांगायला सुरूवात केली. प्रोफेसरांचं इंग्रजी थोडंसं कमकुवत असल्याने ते अगदी निवांतपणे, बरोबर शब्द हुडकत, ती गोष्ट सांगत होते, पण कुठेही कंटाळवाणं होऊ देत नव्हते. जिथे जिथे तिच्या बापाचा उल्लेख येई तिथे तिथे स्वत:ची त्याच्याशी तुलना करत “मी तसा नाही बरंका” वगैरे म्हणून आम्हाला हसवत होते. तर, मध्येच त्यांना गोष्टीचा कुठलासा भाग नीटसा आठवला नाही, म्हणून त्यांनी छोकरीकडे एक मदतीसाठी कटाक्ष टाकला. आता ख-या आरीयान्नीला इंग्रजी मुळीच येत नव्हतं. आणि गोष्टीतल्या आरीयान्नीला आता रडायचं होतं. म्हणून तीने आपल्या भावपूर्ण हातवा-यांसह प्रोफेसरांना तो भाग समजावून सांगितला आणि गोष्ट पुढे सुरू झाली. नंतर थोड्याफार गप्पा झाल्या. प्रोफेसर व आरीयान्नी काही दिवसांनी वाराणसीला जाणार होते. जेमतेम पंधरा-एक मिनिटांची आमची भेट, पण मला अजूनही ती संध्याकाळ आठवली की फार भारी वाटतं. ती मुलगी कुठेतरी सहस्र मैल दूर जन्मलेली, वाढलेली आणि निव्वळ योगायोगाने जगाच्या तिस-याच कोप-यात आमची केवळ काही मिनिटं झालेली भेट! दुस-या दिवशी सकाळी मला तिचा चेहरा मुळीसुद्धा आठवेना.

खोटं वाटेल, पण अश्या वेगवेगळ्या भन्नाट लोकांशी माझ्या अवचित आणि संस्मरणीय भेटी गेलं वर्षभर होतंच आहेत. कोण, कुठे, कधी भेटेल ह्याचा नेम नाही. ह्या आयुष्याच्या शेवटच्या क्षणी यम बोलवायला आला ना, की मी एक गम्मत करायची योजली आहे. यमाकडून थोडीशी “टँप्लीज” मी मागून घेणार आहे. पृथ्वीचा एक मोठा गोल आणून मी जसा जसा जगत गेलो तश्या तश्या त्यावर रेघोट्या ओढणार आहे. मग रेघोट्या ओढता ओढता मला तेव्हा अशाच कुठे-कुठे झालेल्या अनंत भेटी आठवतील. पाण्यात पडलेल्या मट्ट्ट्ठ पराग कणाची कशी धावपळ चालू असते की नाही, तसं दिसेल माझं जीवन मग मला…

इकडून तिकडे, तिकडून भलतीकडे… मध्येच येऊन धडकणारे असेच अनेक बेअक्कल परागकण… इकडून तिकडे हळूच, तिकडून भलतीकडे वेगात... इथे “हाय”, तिथे “बाय”, परत धडक, परत “हाय”… इकडून तिकडे, तिकडून आणिक भलतीकडे... बेअक्कल, बेअक्कल… मस्तंच!

2008-11-27T14:36:00.004-05:00

मृत्यू

१४ सप्टेंबर २००८, इलाहाबाद

ह्या शहरात उतरलो, तेव्हापासून श्वास छातीतच अडकून राहिला होता जणू. एक गोष्ट मनासारखी होईना. बरोबर चुकीचा मुहूर्त निवडला होता आम्ही बहुतेक. हॉटेल मध्ये एका रात्रीसाठी रुम घेतली होती. रुम मिळाली खरी, पण ब-यापैकी अंधारी होती. एकच रात्र रहायचं होतं, आणि उगाच पैसे खर्च करण्यात अर्थ नव्हता म्हणून जी मिळाली ती घेतली. जेवायला बाहेर पडलो, तर एका टपरी वर ४० रुपयात अती भंगार जेवण मिळालं. नंतर कळलं पुढे अजून चांगल्या खाणावळी होत्या म्हणून. का कुणास ठाउक, पण कधी एकदा उद्याची परीक्षा संपवून निसटतोय असं झालं होतं मला. रात्री कायतरी उजळणी केली, आणि झोपलो. परीक्षेसाठी आधिच खूप तयारी केली होती त्यामुळे रात्री खूप शीण आला होता. एखाद्या नवीन भेटलेल्या व्यक्तिबद्दल उगाचच विचित्र वाटतं ना, तसं वाटायला लागलं होतं मला ह्या शहराबद्दल. सकाळी उठलो, थोडस काहीतरी जे मिळालं ते खाल्लं आणि परीक्षा जिथे होती तिथे जायला निघालो. रेल्वे स्टेशन ओलांडून दुस-या बाजूला जायचं होतं. थोडासा ताण आला होताच. सहाजिक आहे, परीक्षा तिथे ताण! आम्ही foot-over-bridge चढत होतो आणि वर पोहोचायच्या थोडं आधी काही माणसं दिसली. त्यातल्या एकाने दुस-याला काही कपडे आणायला सांगीतले. आम्ही वर पोहोचलो, आणि एका क्षणात मेंदूला झिणझिण्या आल्या. समोर एका भिका-याचा अतिशय भयानक अवस्थेतला मृतदेह पडला होता. सुजून फुगलेल्या चेह-यातून सुजलेले डोळे बाहेर आलेले, दातात अडकलेल्या सुजलेल्या जिभेतून बाहेर पडणारं थिजलेलं रक्तं. अतिशय कळकट्ट सर्वांग, रक्त आणि घाण यातला फरक न समजण्याइतकं. माश्याही जवळ जात नव्हत्या... त्या नरक-दृश्यापाशी देहाची विल्हेवाट लावायला जमलेले ४-५ लोक... दोन क्षणात माझी जणू दातखीळ बसली, पोटात किंचीत ढवळायला लागलं, शरीरातील रक्ताच्या प्रत्येक थेंबाचा हिशेब लागला... खूप कष्टाने परीक्षेवर परत लक्ष्य केंद्रित केलं आणि तिथून आम्ही पळ काढला... ३ तासांनी परीक्षा संपली. परत एकदा त्या ठिकाणावरून जाताना नाडी आधीच वाढली होती... मात्र आता सगळं जैसे थे होतं...

*****

८ नोव्हेंबर २००८, दिल्ली

नवीन शहर, नवीन परीक्षा. उघड्या डोळ्यांनी दिल्ली बघण्याची ही माझी पहिलीच वेळ. सकाळी पावणेबाराला परीक्षा संपली आणि पुढे पूर्ण दिवस मोकळा होता. नाहीतरी कानपुरला परतायला ७ तास लागतातच, मग आम्ही ठरवलं की पूर्ण वेळ दिल्लीत घालवून प्रवास रात्रीवर टाकूयात. परीक्षा संपताच हॉटेल मधून चेक-आऊट केलं आणि फिरायला बाहेर पडलो. आधी पराठ्यांचं भरपेट जेवण केलं. दिल्लीत सगळंच महाग वाटलं. अगदी फालतू गोष्टींवरही बरेच पैसे खर्च होत होते आमचे. दुपारी आम्ही कनॉट प्लेस ला आलो. प्रत्येक वळणावर, अक्षरश: प्रत्येक वळणावर बरीस्ता नाहीतर कॅफे कॉफी डे, झालंच तर पिझ्झा हट वगैरे दिसत होतं. अश्या ठिकाणी खिशातल्या हिरव्या नोटांचं काही मोलच उरत नाही. आम्ही खूप वेळ कनॉट प्लेस, पालिका बजार वगैरे च्या घिरट्या घातल्या. कदाचित धुकं आणि धुरामुळे असेल, पण त्या दिवशी वातावरण जरासं उदासच होतं. संध्याकाळ पडू घातली होती. आणि प्रत्येकाच्या खाण्याच्या आवडीनुसार आम्ही दहा-पाच दुकानं एव्हाना पालथी घातली होती. एकंदरीतच बरेच सुखवस्तू लोक, फिरंगी वगैरे जनता होती. तेव्हाच, शुभ्र कागदावर एकच काळा डाग असावा तशी ती भिकारीण आम्हाला दिसली. तिच्यासमोर एक मूल पालथं निपचीत पडलं होतं. मेलेलं असावं. त्या भिकारणीचा स्वत:वर ताबा नव्हता. तिला वेड लागलं असावं. त्या भयानक दृश्यात डोळे मिटून घेण्याचंही भान मला राहिलं नव्हतं...

*****

इतकी का रे अवघड तुझी भाषा, कर्मा?

2008-11-09T15:15:00.008-05:00

अंधारलेल्या दिवाणखान्यात आजोबांच्या रेडियोवर "भय इथले" लागलं. शब्द कळत होते, पण अर्थ लागत नव्हता. नुसत्या सुरावटीनीच विचार सागरावर वादळं यायला लागली. दोन वर्ष झाली आज आपल्याला भेटून. गेल्या एका तपातील ही येवढी एकच भेट. पोत्यात बांधून वेशीवर सोडून आल्यावरही निगरगट्टपणे परत येणा-या लाडक्या मांजरीसारखी ती एक सोनेरी आठवण.

भय इथले संपत नाही, मग तुझी आठवण येते

मी संध्याकाळी गातो, तू मला शिकविली गीते...

हे झरे चंद्रसजणांचे, ही धरती भगवी माया,

झाडांशी निजलो आपण झाडांत पुन्हा उगवाया...

विश्वोत्पत्तीच्या वेळी आपले अणु-रेणू अगदी जवळ जवळ होते, ह्याचा मला आज कोण आनंद होतोय म्हणून सांगू! अजून कोट्यवधी वर्षांनी त्या भास्कराच्या पोटी आपली राखही एकत्रच असेल कदाचित. केवढी ही आशा, अन् केवढी ही उपेक्षा! सगळ्या शक्यता संपून जेव्हा फक्त आशा उरतात ना, तेव्हा संध्याकाळ झाली समज. ह्या सगळ्या आशा खरोखरच वांझ निघतील ह्याची अफाट भीती वाटते बघ!

तो बोल मंद हळवासा, आयुष्य स्पर्शूनी गेला

सीतेच्या वनवासातील जणू अंगी राघव शेला...

रघुनंदनाचा वास असलेल्या त्या वस्त्राचं सीतामाईने कितीक वेळा अवघ्राण केलं असेल! तुझं येवढसं छायाचित्र केव्हापासून जपून ठेवलंय मी. अतिशय तेजस्वी असं तुझं रूप आणि "कमले कमलोत्पत्ति:" प्रमाणे भासणारे तुझे सुरेख नेत्र. येवढी आभा उधळशील तर संपून जाशील गं क्षणार्धात! किती गोष्टींची भीती बाळगायची? त्या दिवशी तू आल्याची वर्दी अचानक कोणीतरी दिली, तेव्हापासून नवा जन्मच सुरू झालाय माझा. म्हटलं ना, आठवणी मांजरीसारख्या असतात म्हणून. इतके दिवस प्रेमानं आंजरल्या-गोंजारल्यावर कसं गं ह्यांना आपल्यापासून दूर करायचं?

स्तोत्रात इंद्रिये अवघि, गुणगुणती दु:ख कुणाचे

हे सरता संपत नाही चांदणे तुझ्या स्मरणाचे...

परत भेटशील कदाचित ह्या आशेने मी जातो आजही तिथे. काळ्या मातीतून सोनंही पिकवून देणारा मत्सखा हस्ताचा पाऊस पडत असतो. शरदाची थंड संध्याकाळ असते. टपो-या शुभ्र फुलांनी सगळ्या वाटा फुललेल्या असतात, आणि त्यांच्या मंद सुगंधाने अवकाश भरलेलं असतं, अश्या एखाद्या "संध्याकाळी" मुळीच रहावत नाही बघ... देव असतो की नसतो माहीत नाही. नसतोच बहुधा. पण योगायोग स्वरूपी बापाचं आणि तुझ्या पदस्पर्शानं पुलकित झालेल्या त्याच्या देवळाचं अस्तित्च कोण नाकारणार? काळ्या संध्याकाळी सोनेरी आशेनं उजळलेल्या त्या गाभा-यापाशी पोहोचेपर्यंत माझं मन सैरभैर होवून जातं. सारी ज्योत्स्ना कृष्णमेघांमध्ये लुप्त झालेली असते, मात्र हळूच ओंजळीआड गेलेल्या माझ्या पापण्यांच्या ऐलतीरावर मात्र एकाच तारकेचा शुभ्र प्रकाश पडलेला असतो...

परत भेट नाहीच ना आपली?

भय इथले संपत नाही...

2008-08-15T16:37:00.003-04:00

त्या किड्याच्या स्मरणार्थ

बापटाने परवा त्या मांजराची आणि किड्याची आठवण करून दिली आणि सोबत मीच लिहीलेली मेल मलाच परत पाठवली. सुमारे पन्नास वर्षांपूर्वी तत्कालीन प्रिय मित्र-मैत्रिणींना लिहीलेली हीच ती मेल:

"नमस्कार,
काल चहा प्यायला सीसी कँटीन ला गेलेलो असताना एक मौज बघायला मिळाली. ( फोटोज्‌ सोबत जोडलेले नाहीत. )
तर, सीसी कँटीनच्या आसपास एक मांजराचे पिलू हल्ली असते. म्हणजे ते फार काही "पिल्लू" नैये, त्याची अंगकाठी जराशी लहान आहे इतकच. वयाने बऱ्यापैकी मोठं असावं. पण अजून चंचल आहे. पण मुद्दा तो नाही.
तर, त्याला प्रचंड भूक लागली असावी. कारण कचऱ्याच्या पेटीत उतरून तिथले खाण्याइतपत ते "गिरलेले" ( गिरे हुए ) मांजर होते. त्याला जवळच मेलेला एक "कुरकुरीत किडा" दिसला.
त्याच्या चेहऱ्यावर अशक्य सही भाव उमटले. ( इथे खरं म्हणजे आमच्या एका मित्राचं एक स्पेसिफिक इमोशन डोळ्यासमोर आणायचं आहे, पण ब्लॉगवर सार्वजनिक वावर असल्यामुळे तो तपशिल गाळण्यात आलेला आहे. )
मग त्या मांजराने तो मेलेला किडा फाऽऽर भाऽऽरी आवाज करत चावून चावून खाल्ला. ( ते बहुतेक आज ओकेल अशी अपेक्षा आहे. )
तो "कुर्रुम कुर्रुम" आवाज ऐकून मला बिस्कीट खावेसे वाटले, पण पैसे नव्हते.
पण मला आता सर्दी झाली आहे, म्हणून थांबतो!
- शंक्या.
"

दोस्तलोग, ते मांजर तेव्हा खरंच लहान होतं, ते आता चांगलच मोठं झालं आहे आणि त्याला तुमची खूप खूप आठवणही येते.

2008-04-11T14:37:00.011-04:00

Helpless

Goldy, with a heart full of dismay,
prayed... to have with her one more day,
God, looking unto the poor creature,
replied with a roar of cruel laughter:
"Neither of us cares about you, anyway!"

2008-04-02T15:34:00.005-04:00

(ह्या ब्लॉगसाठी मला काहीही नाव सुचलं नाही.)

आज सकाळी उठून आंघोळ केली आणि काही तरी नविन केल्याचा भास झाला. (हे साफ खोटं असलं, तरी पण सुरुवातीचं वाक्य म्हणून बरं आहे, नाही का? (हे = नविन केल्याचा भास होणे हे. आंघोळीचं नव्हे.)) (त्याचं काय आहे, एक तर ब-याच दिवसांनी लिहायला घेतलंय, आणि वेळ पण रामराया जन्मला त्या टळटळीत दुपारच्या नंतरच्या तेराव्या तासाची आहे. (हे मात्र साफ... खरं आहे!) (मला रात्री जन्मलेली कोणी महान व्यक्ती आठवली नाही, आणि "किर्र रात्र" वगैरे लिहिलं असतं तर उगच हॉरर ब्लॉग आहे की काय असं वाटून काही लोकांनी सोडून दिला असता! (हल्ली ब्लॉग्सला वाचक मिळत नाहीत म्हणे! (निदान आमच्या ब्लॉगला तरी!))))... बरेच कंस झाले नाही का? (ह्या प्रश्नाचं उत्तर "हो" असं देणार असाल तर थांबा. (थांबा म्हणजे, ब्लॉग पूर्ण वाचून होई पर्यंत थांबा, वाचणं थांबवू नका. (म-हाटी लोकांची काही ग्यारंटी नाही, त्यातून पुणेकरांची तर मुळीच नाही.)))

तर!, हा ब्लॉग मी एक महीन्यापूर्वीच लिहिणार होतो. त्यावेळेस परीक्षा चालू होत्या ना! (आम्हाला हा नसता टाईमपास अश्या भलत्यावेळीसच सुचायचा!) त्यामुळे एकीकडे स्वत:चा अभ्यास , दुसरीकडे डोळ्यात चिकार झोप, तिसरीकडे एकदम "शंक्रोनाईझ" झालेले ज्युनियर्स आणि वर्ग मित्र (ज्या दिवशी हे सगळं लिहावं असं सुचलं त्याच दिवशी पहाटे (हा कंस उगच घातलाय. ब-याच वेळात कंस झाले नाहीत म्हणून. (आता इथेही मला एक पी. जे. सुचलाय, ओळखा बघू कुठला? (उत्तर: ब-याच वेळात = कृष्णाने वध केल्यापासून. खी: खी: खी:))) एका मित्राने एक जोक सांगितला: म्हणे "खूप लोक एकदम शिंकले तर त्याला काय म्हणशील? .... सोप्पय! (मी "हरलो बुवा" म्हणण्याचा सोपस्कार पार पाडल्यावर तो "सोप्पय" असं म्हणाला) शिंक्रोनाईझ" ... तर तसच "शंक्रोनाईझ" म्हणजे "सिंक्रोनाईझ" होऊन "शंका" विचारणे होय.) अश्यात तो सुचलेला ब्लॉग लिहायचा राहूनच गेला. (बाय द वे, हे असं मधून-मधून ईंग्रजी शिंपडलेलं चालतं ना तुम्हाला? (ह्या प्रश्नाचं उत्तर "नाही" असं देणार असाल तरी माझं काय जातंय? डोंबल!))

मला आता थोडी शंका यायला लागलीये, की नक्की मला त्या दिवशी काय नि किती सुचलं होतं? कारण इन-मिन फक्त दोनच परिच्छेद भरलेले दिसताहेत मला! (आणि हा तिसरा, त्यातलाही पहिला "बळच" आहे (खरं म्हणजे सगळा ब्लॉगच "बळच" आहे.)) खरा ब्लॉग कुठे सुरू होऊन कुठे संपतोय काही पत्ताच नाही. (एखाद्या ब्लॉग मध्ये त्याच ब्लॉग बद्दल बोललं की असंच होतं. (हा "सेल्फ रेफरन्स" पाहून ग्योडेल त्याच्या थडग्यातून नाचत नाचत उठेल (तुम्हाला तर्कशास्त्र येत नसेल तर "ह्या" कंसाच्या बाहेरील एक कंस सोडून द्या प्लीज.)))

पण आता खरंच अतीच कंस झाले. गेले काही महिने ब-याच भावना मी अश्याच कंसात गच्च मिटून ठेवल्या होत्या. पण मित्रहो, माझ्याप्रमाणे तुम्हालाही एक दिवस कळेल, की कंसात फक्त नेपथ्य आणि पटकथा असते. खरी गम्मत तर बाहेरच असते, नाही का?

(माझ्या ब्लॉगचे शेवट आवडत नाहीत, असं काही जण म्हणाले होते मला एकदा... :)

2007-11-18T13:52:00.000-05:00

The story of my experiments with Dreams. (3)

Never underestimate the dreams at dawn. Some of them indeed come true, and many details in fact match.

Especially if you have woken up crying, or with tears.

2007-09-28T09:02:00.000-04:00

A Fishy Wish

Once goldy the fish
wanted to make a wish,
Bubbles rose to god,
He was ready to nod,
...but all He heard was gibberish!

(cartoon by me)

2007-08-24T04:44:00.000-04:00

टप्पा

जीवनोपयोगी वस्तूंवर शे-सव्वाशे रुपये खर्चून शॉप्सी (आय. आय. टी. का. मधले खरेदी संकुल) मधून बाहेर आलो, आणि वाटेत एका १२-१३ वर्षाच्या केविलवाण्या मुलाने थांबवलं. ब-यापैकी मळलेले कपडे, लांब थकलेला चेहरा, किंचितसे लाल डोळे.

"भैय्या, बीस रुपए दो, किताब खरिदनी है ---"

"कौनसी किताब ?"

"--- गणित ... (काहीतरी) भारती"

मी दोन मिनिट बंद पडलो.

"आओ, सामने की दुकान से खरीदते है, मै भी तुम्हारे साथ चलता हूँ ।"

आम्ही दोघे शेजारच्या पुस्तकाच्या दुकानात शिरलो. तिथे काही ती किताब नव्हती. म्हणून बाहेर आलो.

"शायद यहाँ नही मिल पायेगी... कल्याणपुर जाना पडेगा ---" तो भावशून्य नजरेने उद्गरला. बहुधा त्याने आधी कोणाबरोबर तरी हेच सोपस्कार पार पाडले असावेत. "--- आप मुझे पैसा दे दिजीए..."

"मुझे कैसे पता चलेगा, तुम इस पैसे से किताब ही खरीदोगे ?"

"आप आपका पता दे दिजीए... मै आ कर दिखाउँगा ..."

काहीही केलं असतं तरी अंतत: ते चूकच ठरलं असतं. मी मुकाट्याने २० रुपये काढून त्याच्या हातात ठेवले.

"भगवान कसम किताब ही खरीदोगे ?"

"बिद्या कसम."

एकही अधिक अक्षर न उच्चारता आम्ही दोघे विरूद्ध दिशेला निघून गेलो.

------

दीड वर्षांपूर्वीची गोष्ट. महीना डिसेंबर. पुण्याहून कानपूर ला येताना माझ्याकडे confirmed तिकिट नव्हतं. Waiting List ने प्रवास करण्यावाचून गत्यंतरही नव्हतं.काही मित्र गाडीत होते, पण रात्री झोपण्याची अडचण होणार हे निश्चित होतं. रात्र झाली. मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश आदि भागांमध्ये ह्या दिवसांत बेक्कार थंडी पडते. डब्याची दारं आणि एकूण एक खिडक्या बंद होत्या. माझ्याकडे एक वर्तमानपत्र होतं ते मी दोन बर्थ्स च्या मध्ये जमीनीवर अंथरलं, पायात मोजे चढवले, शाल घेतली आणि झोपायला म्हणून आडवा झालो. मला वाटलं होतं, खाली कमी थंड असेल. पण, दुर्दैवाने, डब्याच्या जमीनीवरून अत्यंत बोचरा वारा वाहत होता. दारं - खिडक्या बंद असून सुद्धा. मला असल्या विचित्र गोष्टीचा मुळीच अंदाज नव्हता. थोड्यावेळाने खालचा पेपरही गार पडू लागला, आणि झोपणं अशक्य होऊन बसलं. काही वेळ अंग मुडपून झोपल्यावर पाठ दुखू लागली. थंडी अक्षरश: हाडांपर्यंत जाऊन भिडली. काय करावं काही सुचेना...

लगतच्या कंपार्टमेंट मध्ये झोपलेल्या माणसाने माझी ही दयनीय अवस्था बघितली असावी. तो माझ्यापाशी आला आणि करूणापूर्ण आवाजात "यह लो..." म्हणत मला त्याच्याकडची एक चादर देऊ केली. तेव्हा इतकं अपराधी मला कधीच वाटलं नव्हतं.

त्या चादरीने माझी हालत फार काही सुधारली नाही... महत्प्रयासाने ती रात्र पार पडली.

------

आठवीत असताना, कुठल्यातरी प्रकल्प स्पर्धेत भाग घेतला होता. (त्या काळी केलेले सगळे प्रकल्प एक से बढकर एक असत.) आम्ही तिघे मित्र citrus fruits च्या सालींपासून वीजनिर्मिती करत होतो. प्रकल्पाचं सारं काम प्रशालेच्या वेळातच चालायचं. एक दिवस बाईंनी सांगितलं -- जा असल्या साली वगैरे मिळवून आणा. एक प्लॅस्टिकची पिशवी घेतली अन् आम्ही निघालो. रस्त्यावरच्या फळविक्रेत्याकडून त्यांचा साठलेला कचरा त्या पिशवीत टाकू लागलो. हळूहळू रस्त्यावरच्या बाकीच्या गोष्टी नाहीश्या होऊन फक्त असला पौष्टीक कचरा आम्हाला दिसू लागला. आमची पिशवी सुद्धा फुगू लागली. फिरता फिरता आम्ही आप्पा बळवंताच्या चौकात आलो. आणि तिथे कुठे काही मिळतय का ते बघू लागलो. आमचे कपडे वगैरे सगळे ठीकठाक होते.

समोरून एक चिमुरडी तिच्या आईबरोबर जात होती. आमच्याकडे बोट करून आईला म्हणाली:

"आई, ती बघ कचरा गोळा करणारी मुलं ...!"

------

`टप्पा` हा संगितप्रकार ऐकला आहेत कधी?

------

2007-05-08T17:00:00.000-04:00

Crazy Ideas (3)
पडदा

लहानपणी आपल्या ह्या विश्वाविषयी किती भन्नाट कल्पना असतात नाही? चित्र विचित्र प्रश्न असतात, गंमतशीर कल्पना असतात. ते सगळं जगच वेगळं असतं.
लहानपणी माझी आपल्या पचनसंस्थेबद्दल एक अफाट कल्पना होती. मला वाटायचं की आपल्या पोटात प्रत्येक पदार्थाची एक स्वतंत्र पिशवी असते. ( माझ्या मनात जेव्हा हे सगळं [वि]चित्र तयार व्हायचं तेव्हा त्या पिशव्यांवर पदार्थांची नावंही लिहिलेली असायची! ) आणि घशामधून अन्ननलिकेला खूप फाटे फुटून प्रत्येक पिशवीत एक एक गेलेला असातो. त्या वेळी असा प्रश्न कधी पडला नाही की पदार्थाला कळणार कसं "स्वत:च्या" पिशवीत जायचं ते, पण दरवेळी नवीन जिन्नस खाताना ही चिंता वाटायची की त्याच्या नावाचं "account" आपल्या पोटात असेल की नाही! मला लहानपणी अजून काही शंकांनी जाम सतावलं होतं. उदाहरणार्थ: पोळी आणि Parle-G बिस्कीट ह्या दोन्ही पासूनही एकाच प्रकारचं रक्त कसं काय तयार होतं? वास्तविक कुठल्याही दोन वेगळ्या पदार्थांपासून एकसारखं रक्त कसं तयार होईल अशी शंका असायची, पण somehow माझ्या डोळ्यासमोर पोळी आणि Parle-G च यायचे! हात दुखायचा थांबण्यासाठी पोटात घेतलेल्या गोळीला बरोबर हातच कसा दुरुस्त करता यायचा कोण जाणे! आपण रोज इतके आवाज ऐकतो, ते डोक्यात साठून राहील्यामुळे आपलं डोकं खूपच्या-खूप मोठं होईल असंही वाटे मला.

कालंतराने इयत्ता दुसरीत गेलो. तोपर्यंत जग थोडसं मोठं झालं होतं. कोणीतरी ती टिळकांची एक गोष्ट सांगितली. त्यांना "कादंबरी" नावाचं पुस्तक वाचायचं होतं म्हणे. तर त्यासाठी त्यांना वडिलांनी एक महा-अवघड गणित घातलं, मग टिळकांनी ते ब-याच खटपटीनंतर सोडवलं आणि ते पुस्तक मिळवलं. आता आम्हाला दुसरीला गणितामध्ये बेरजा वजाबाक्या शिकवल्या असतील फार तर फार. त्यामुळे गणितामध्ये अजूनही खूप गोष्टी असतात ह्याची आम्हाला काय कल्पना? म्हटलं अवघड अवघड असून किती अवघड असणार हे गणित? डोक्यावरून पाणी म्हणजे २०० अंकाच्या बेरजा-बिरजा असतील. पण तेही काही अवघड नाही. मग मी ती गोष्ट दंतकथा म्हणून सोडून दिल्याचं आठवतय मला. आता कळतय अवघड गणितं म्हणजे काय ते!

लहानपणीच्या मजेदार प्रश्नांची उत्तरं कालांतराने मिळत गेली. गैरसमजही हळू हळू दूर होत गेले. स्वप्न आणि सत्यामधले तलम पडदे हवेत विरघळून गेले. पण आताशा, वयाने मोठं झाल्यापासून, स्वप्नांमधून जाग येते ती सणसणीत कानाखाली मारल्यासारखी.
एखादी संध्याकाळ येते, आकाशातील रंगांची उधळण नुकती ओसरू लागलेली असते, आणि मोहक चांदण्या रात्रीची चाहूल लागलेली असते. जिच्या समोर त्या संध्येची शोभाही फिकी पडावी अशा एका युवतीशी आपली ओळख होते. विचार सागरातल्या तरंगांच्या मत्त लाटा होऊ लागतात... आणि तेव्हाच... तिच्या पर्स मधून ज्याच्याशी तिचा मनोनिश्चय झाला आहे, अशा तरूणाचा फोटो डोकावतो. पायाशी पडलेले असतात ते तलम पडद्याचे चुरगाळलेले भग्नावशेष...!

2007-02-27T13:51:00.000-05:00

Crazy Ideas (2)
Simultaneity: एक क्षण.... ईष्टॉप!

ही कल्पना खरं म्हणजे मला खूप आधी सुचली होती, पण त्याला मूर्त स्वरूप प्राप्त झालं ते एक दिवस बंटी बरोबर बोलताना. ह्यावेळेस मी ती तुमच्यापर्यंत कितपत ताकदीने पोहोचवू शकेन ह्याबद्दल थोडा साशंक आहे, बघूया.

एका given instant ला जगात किती असंबद्ध आणि मजेदार गोष्टी घडत असतात ह्यावर विचार केलाय कधी? असल्या घटना घडत असतील हे आपल्या गावीही नसतं ब-याच वेळा! जेव्हा आपल्या शेजारच्या गंप्याला तयार करून त्याची आई शाळेत पाठवत असेल, तेव्हा आफ्रीकेतील सोमालिया चा पंतप्रधान प्रातर्विधी उरकत असेल कदाचित! आत्ता तुम्ही हा ब्लॉग वाचताय, तेव्हाच कोणीतरी तुमची आठवण काढत असेल, अशी आठवण काढणा-यांची लांबलचक साखळीही असेल किंबहुना. जेव्हा एके ठिकाणी काही निरागस पोरं लपंडाव खेळत असतील, तेव्हा दूर कुठेतरी बॉंब बनत असतील. एखादा माणूस मिटक्या मारत खात असेल, तेव्हा दुस-याला जुलाब झाले असतील. क्याय च्या क्याय गोष्टी घडू शकतात. निवांत संध्याकाळी एखादा शेतकरी शेतावरून दमून भागून घरी येवून निवांत पडला असेल, आणि त्याच वेळेस एखादा नोकरदार आपल्या कामाच्या deadlines संभाळण्यासाठी रात्रीचा दिवस करत असेल. मी हा ब्लॉग लिहायचा असं ठरवलं तेव्हा खूप भन्नाट गोष्टी सुचल्या होत्या, आता अजिबात आठवत नाहीयेत. comments मध्ये तुम्ही मुद्यावरून गोष्ट पूर्ण कराल अशी अपेक्षा आहे!

ह्या सगळ्यातून एक फार मस्तं कल्पना आली. (खरं म्हणजे उलटं झालं होतं. असो.) समजा एक मुलगा आहे, भारतात वाढला, शिकला. मग उच्च-शिक्षणासाठी/नोकरीसाठी युरोपात गेला. एक मुलगी आहे, जी अमेरीकेत वाढली, शिकली, आणि तीही अशीच युरोपात आली. आता ह्या दोघांची इथे गाठ पडली, लग्न बिग्न झालं. आणि सगळ्या घटनांचा लेखाजोखा ठेवणा-य़ा चित्रगुप्ताने केली एक मजा. त्याने ह्या दोघांना दिली एक वही. त्यात त्यांनी जगलेला प्रत्येक क्षण लिहिला होता, आणि त्यापुढे त्या दोघांनी त्या क्षणात काय केलं हे लिहिलेलं होतं. मस्तं चांदण्या रात्री त्या दोघांनी ती वही वाचायला सुरुवात केली. त्यांची पूर्वायुष्य इतकी disconnected होती की ती वही वाचताना जाम धमाल उडत होती.
"ए हे बघ, जेव्हा तू IMO मध्ये गणितं सोडवण्यात गर्क होतास, तेव्हा कशी मी मस्त ice-creams खात होते".
"अजून मजा. आपण दोघांनीही ह्या दिवशी पांढरा t-shirt घातला होता. what a coincidence!"
"तू तिथे शेंबूड पुसत होतीस, आणि मी इथे बशीत नुकत्याच पडलेल्या गरमा-गरम भज्यांचा आस्वाद घेत होतो."
"जेव्हा तू तिथे Price Charming ची स्वप्नं रंगवत होतीस, तेव्हा असला कोणीतरी जगाच्या दुस-या टोकावर राहणारा बाबा आपला नवरा होईल ह्याची तुला इवलीशी तरी कल्पना होती का?"
"मी इकडे माझ्या मित्रमैत्रिणींबरोबर छान मजा करत होते, आणि तू तिथे निवांत घोरत पडला होतास!"
क्याय च्या क्याय. किती अनंत गमती घडू शकतात!
कधीतरी ह्या सगळ्या विचित्र चित्रामध्ये स्वत:ला रंगवून पहा. अजून सहस्र पटीने कमाल होईल.
ही सगळी कल्पनाच इतकी भन्नाट आहे, की मला पुढे काही सुचतंच नाहीये. बघा तुम्ही प्रयत्न करून!

2007-01-24T23:57:00.000-05:00

Fairytale

I envy the sun, enlightens it everyone,
I envy the moon, it can see anyone,
I envy the wind, it can touch anyone,
I envy that little golden piece which rests on the heart of the only one…

2007-01-20T14:00:00.000-05:00

Crazy Ideas (1)

नाविन्य: Roads and Songs, Before Sunrise.

देवाने जीवनात प्रचंड सुसूत्रता करून ठेवली आहे. गरज असते, ती फक्त डोळस पणे बघण्याची. एखादं गाणं एखाद्या प्रसंगाची आठवण करून देतं, एखादी आठवण एखादं स्वप्नं देवून जाते... आणि ह्या नंतर ह्या सगळ्यांकडे बघितल्यावर कळतं, त्या जगन्नियंत्याला एकच गोष्ट सांगायची होती, फक्त माध्यमं वेगळी होती. हे सगळं फार romantic होतंय खरं. पण मला जी गोष्ट सांगायची आहे, ती आहेच मुळी विचित्र.

तर झालं असं. मी ७ वी ते १० वी शाळेला cycle ने जायचो. एकदा मला रस्त्यावरून जातांना असं आढळलं, की रोज त्या पथावरून जाताना, माझं लक्ष त्याच त्या खाणाखुणांकडे जातं. म्हणजे अगदी घरापासून सुरुवात केली, की वीराच्या मारुतीपासच्या रस्त्यावर माझ्याकडून road divider कडे बघितलं जाणारंच. हमखास. त्यानंतर न. म. शा. पाशी ब-याच वेळा शाळेच्या गेट कडे लक्ष जाणार. त्यानंतर एका छोट्याश्या गल्लीतून लक्ष्मी रोड ला लागताना एका watch company च्या दुकाना कडे लक्ष गेलंच पाहीजे. शाळेतून घरी येताना एक particular नील फलक वाचला जाणारंच. काही काही दुकानं तर अशी होती, की ज्यांच्या पाट्या माझ्याकडून रोज न चुकता वाचल्या जायच्या. आपोआप. सवयच लागली होती मानेला आणि नजरेला. मला मोठी मौज वाटली. मग मी अजून एक मजा करायचं ठरवलं. एकदा मी असं मानलं की आपण ह्या शहरात नवीनच आलो आहोत. आणि प्रयत्नपूर्वक दुसरीकडेच बघायला सुरुवात केली. काही काही buildings च्या कडे मी कधीही बघत नसे, त्यांच्याकडे बघितलं. वेगळ्या दुकानांच्या पाट्या वाचल्या. रस्त्यावरच्या इतर खुणा टिपायला लागलो. आणि गम्मत म्हणजे रस्त्यांचा पूर्ण चेहरामोहरा आणि स्वभावच बदलून गेला. काही रस्ते मला कुरूप वाटायचे ते एकदम सुंदर झाले, तर काहींचं एकदम उलटं झालं! हल्ली सुद्धा मी कधी पुण्याला गेलो, की हा प्रयोग करून पाहतो. जाम मजा येते!

3rd semester मध्ये मी Enya च्या संगीताच्या अक्षरश: प्रेमात पडलो होतो. त्यानंतर ती गाणी मी पुष्कळ वेळा ऐकली. The Corrs च्या गाण्यांचंही असंच झालं. ही गाणी मी इतक्या वेळा ऐकली की त्यांच्या आत्म्याचा हिरण्यगर्भ पूर्णपणे झाकोळला गेला. एकदा Corrs चं गाणं ऐकत असताना त्यात एक नविनच वाद्य वाजत असल्याचं आढळलं. मग मी ती गाणी परत नव्याने ऐकायला सुरुवात केली. आणि त्यांचाही कायपालट झाला. Corrs च्याच एका गाण्याचा video खूप वेळा बघून झाल्यावर माझ्या लक्षात आलं की गाणं एका विशिष्ट ठिकाणी आल्यावर माझं लक्ष Andrea वाजवत असलेल्या Tin Whistle कडे जाणारंच. मग मी ते जाणीवपूर्वक बदलायला सुरुवात केली आणि गाण्यांना नवीन बहार आला. एकदा घरी अगदी वेगळ्या वातावरणात Enya ची गाणी ऐकली आणि ती पहिल्यांदा ऐकताना जसं वाटलं होतं, तसंच वाटलं अगदी. एकदम सही. पण एक गोष्ट आहे. एखादं संगीत प्रथम ऐकतांना जसं वाटतं, तंतोतंत तसं परत कधीच वाटत नाही. ती नाविन्याची मजा काही औरच असते.

आमच्या घारासमोर एक वाडा आहे. तो मूळ दुमजली वाडा होता. त्याच्या उजव्या बाजूला त्यापेक्षा थोडा उंच पारसनिस वाडा आणि डाव्या बाजूला चार मजली इमारत आहे. तर, त्या समोरच्या घराच्या भिंतीमधून पिंपळ उगवला आणि त्या वाड्याच्या पडझडीस कारणीभूत ठरला. कालांतराने त्या वाड्याचं Apartments मध्ये रूपांतर करायचं ठरलं. त्याचा वरचा मजला पाडून टाकण्यात आला. आणि ते काम रखडलं. आता दोन्ही बाजूंना वाडे, इमारती, आणि मध्ये हा बुटका एकच मजला. त्यातून पावसाळ्य़ात ह्या वाड्याच्या उघड्या बोडक्या भिंतीच्या टकलावर छानपैकी हिरवळ उगवायला लागली आणि तो वाडा सर्वप्रकारे गमतीदार दिसू लागला. मग आता मी ह्याही वाड्याचा "मानसिक कायापालट" करायच ठरवलं. एकदा बाकीच्या सगळ्या गोष्टी पुसून टाकल्या फक्त मागची मुठा नदी आणि झाडी राहू दिली. वाड्यावर सायंकाळची तांबूस उन्हे टाकली. आणि त्याला एकदम ऐतिहासिक भग्नावशेष करून टाकला. नंतर काही दिवसांनी पुण्यात थंडी वाढली, म्हणून सगळीकडे "मानसिक बर्फ" पाडला! त्यावेळेस विचारसागरात मुद्दाम खडे मारून तयार केलेले ते तरंग तर केव्हाच विरून गेले... आता उरलंय ते फक्तं त्यांचं शब्दचित्र!

नाविन्य म्हणजे तर जीवन आहे. हजारो वर्ष चंद्राची एकच बाजू बघून मानव जेव्हा कंटाळला, तेव्हा त्याने त्याची दुसरी बाजू न्याहाळायला उड्डाण केलं. नाविन्य म्हणजेच तर जीवन आहे... गरज असते, ती फक्त डोळस पणे बघण्याची!

2007-01-04T08:42:00.000-05:00

The story of my experiments with Dreams. (2)

Actually, I don’t have much interesting to add to my previous entry on the related topic.

However I would like to make a small classification of dreams.

There are two types of dreams I get. The first type is of Shallow Dreams. They are just superficial outburst of my recent emotions. The other type is that of Deep Dreams. In this type of dreams, I see crazy things, mostly incoherent with my present mindset. These dreams might yield interesting results upon interpretation.

Recurrence

So, while I was home for the winter vacations, I got a recurrent dream. I had seen this dream before, and I came to know this only after having that dream for the second time. Now, this time, the characters were more vivid. Both the dreams were centered about the same person, and I could remember her outfit in the second dream. I believe that the dream was obviously a Shallow one. I remember getting a tacit feeling of remembering the earlier dream while I was watching it for the second time. But the second dream was much more memorable.

Expecting a dream:

Two days back, something happened, that made me expect that I would get a certain type of dream. And I actually got that dream. Not wholly in the form I expected, but more or less the same.

(NB: All the 3 dreams were about existing persons. And telling the stories by putting “X” instead of their names is not a good idea either. For, after reading the descriptions, most of you can guess who they are.)

2006-12-25T13:23:00.000-05:00

ओ ETV Marathi वाले,

आजवर तुम्हाला जवळपास सर्व नियतकालीकांच्या समीक्षकांकडून एक एक तरी hate mail आली असणारच! पण आमची ही hate mail अगदी वेगळ्या धाटणीची आहे बरं का! जशी तुमची प्रत्येक मालिका अगदी वेगळी असल्याचा दावा त्यातले कलाकार करतात की नाही? तसलाच प्रकार हा. आता प्रत्येकच जण म्हणतो, त्याची mail इतरांपेक्षा वेगळी आहे. पण आमची ही mail एकदा वाचून तर बघा, मग जाणवेल तुम्हाला एक नाविन्य. तसा ह्या mail मधला मसाला नेहमीचाच आहे हो! (ही सगळी arguments तुमच्याच वाहिनी वरुन चोरली आहेत बरंका. आम्ही पडलो पुणेरी. स्पष्टवक्तेपणा आमचा गुणच आहे!)

तर त्याचं झालं असं. तब्बल दोन महीन्यानी etv marathi बघण्याचा योग आला. म्हटलं link लागेल की नाही! पण काही विशेष जड गेलं नाही. पहिल्यांदा तर मजाच झाली. स्वाती चिटणीस, अविष्कार, डॉ विलास उजवणे, आनंद अभ्यंकर यांना एकाच frame मध्ये पाहिलं की कळतच नाही हो कुठली मालिका चालू आहे ते! मग अभ्यंकरांच्या खोट्या दाढी मिश्यांवरून ओळखलं नाव! आहे की नाही मजा?

serial सुरु होतेय तोच जाहीरातींचा सपाटा सुरु झाला. मग जाहीराती संपल्या तेव्हा कळलं आपण कुठलीतरी serial बघत होतो ते. तर,जाहिरातींमध्ये मधुरा वेलणकरची नविन मालिका सुरु होणार हे कळलं. "साता जन्माच्या गाठी" म्हणून. पहिला episode केवळ तिच्यासाठी बघितला. छान टपोरे काळेभोर डोळे, चाफेकळी नाक, धनुष्यासारखे कमनीय ओठ, आणि ओठांच्या डावीकडे पडणारी गोजिरी खळी... पण ह्या सगळ्यात गुंग असतानाच वरती etv marathi चा लोगो दिसला, आणि नुकत्याच उमलू घातलेल्या मोग-याच्या शुभ्र कलिकेवर झुरळ विराजमान झाल्याचं चित्र डोळ्यासमोर आलं! आणि तो लोगो etv चा होता म्हणून की काय, पुढच्याच क्षणी ते ढब्बं झुरळ चपलेखाली चिरडलं गेल्याचं दृश्य आलं! बाई गं, एकच मागणं आहे. सिद्धिविनायकाला १००० मालिकांचा प्रसाद वाहता वाहता स्वत:चा मोदक होवू देऊ नकोस. आमची सर्वांची लाडकी कविता लाड हिचं काय झालंय बघते आहेस ना? नसलस बघितलं, तर तुझ्या मालिकेचं shooting झाल्यावर रेंगाळ जरा सेट वर. ती येइल तिथेच. हे etv वाले सर्वं मालिकांना तोच सेट वापरतात नाही तरी. set ही तेच, अन्‌ माणसंही तीच! अहो डॉ. उजवणे, डोक्यावर केस उगवणे, हा तुमच्यासाठी एक कल्पनाविलास आहे हे आम्ही चांगलं जाणतो. तुम्ही निम्म्या मालिकांमध्ये टोप घाला किंवा नका घालू, तुमच्या character मध्ये यत्किंचितही फरक पडत नाही. आम्ही लगेच ओळखतो तुम्हाला. दुसरे एक टोपाजीराव अभ्यंकर, त्यांच्याही राज्यात असलाच आनंद आहे! चिटणीस बाई, आपण एका मालिकेसाठी फिगर मेंटेन करायला जाता, आणि दुस-या serial मधली भक्कम आजी लुकडी होते की हो! पण etv च्या मालिकेला 'नाही' कसं म्हणणार नाही का? साक्षात देवयानीच तुम्ही!

ती extra-marital affairs, pre-marital pregnancy, सांस - बहू आता खरोखर बोअर व्हायला लागलीये हो. काटा रुते कोणाला म्हणता म्हणता का आम्हालाच साळू सारखे एकसमान सिरियल्य्स चे सहस्र काटे मारता? चार दिवस सासूचे बघता बघता, आमच्या या गोजिरवाण्या डोक्याची पार अग्निशिखा होते हो! तुमच्या आमच्या नाहीतरी साता जन्माच्या गाठी जुळल्या आहेतच. त्याचं काय़ आहे, तुमची वाहिनी आम्हाला झक मारत बघावीच लागते. आमच्या कडे आहे DTH service. त्यात फुकट दिसणा-य़ा मराठी वाहिन्या दोनच! एक तुमची, आणि दुसरी तर इतकी अति-महा-भुक्कड आहे, की " 'स' पासून सुरू होणारी आणि 'द्री' ने संपणारी एखादी वाहिनी आठवतेय का?" असं विचारल्यावर लोक बोंबिलवाडीतल्या प्रमाणे सरळ निगरगट्टपणे "नाSही" म्हणून मोकळे होतील!

बरेच मुद्दे खरं म्हणजे सांगायचे होते, पण सगळेच आत्ता आठवत नाहीयेत. आणि आम्हाला पांचट लांबणं लावायची सवयही नाहीये. तरीपण, पुरुष निर्मातेहो, तुमची जराशी मर्दुमकी आणि स्त्री निर्मात्याहो, तुमच्या ३३% आरक्षित स्वाभिमाना पैकी प्रत्येक जिन्नस थोडा-थोडा जरी शिल्लक असेल तर एखादी खरंच नविन कलाकृती करून दाखवाल. नाहीतर तुम्हाला माझं open challenge आहे, मी तुमच्यापेक्षा सरस मालिका काढून दाखवीन! TRP च्या मागे लागून काय करून घेतलं आहेत हो स्वत:चं! काय आहे, एखाद्या finite set मधल्या प्रत्येक element ला एक एक real number (ह्या case मध्ये TRP Rating) जोडला की त्यात एक maxima मिळणारच की नाही? माफ करा, संसारीक प्रश्न सोडवताना तुमची तर्कबुद्धी लयाला गेली आहे विसरलोच मी! थोड्क्यात सांगायचं, तर वासरात लंगडी गाय शहाणीच ठरते!, म्हणून म्हणतो, आता उचला पावलं लवकर...

कळावे,

लोभ नसला तरी काSही बिघडत नाही,

तुमचाच वेल्विशर!

2006-11-10T23:50:00.001-05:00

The story of my experiments with Dreams.
Inspired by the great contemporary thinker, Richard Feynman; I started experimenting with dreams this summer.
Current status of my expedition in this field pertains to observing whatever comes my way. Do not mistake this activity as a venture into dream interpretation.
First and the most important thing that one should posses to take this passion forward is that (s)he must remember at least some of the dreams. Seems obvious, but some individuals do not have this blessing (?), for whom, this whole essay is just an abstraction! (Better try and imagine tensor fields on manifolds :)). The problem with me is that, I remember the dreams for some period after I wake up, but then after some time my memory starts fading. But that much suffices.

Meta dreaming:
On one fine summer night, I "meta-dreamt". i.e., I dreamt inside a dream. (I was in TIFR, and Rohit was my roommate, date 29/7/2006). Here is a log of that dream:

I found myself walking down a long boring street, towards some mosque named DINAR or DANIR (i dont remember.) When I reached the mosque, I saw veiled people, wearing black robes etc.. Then I woke up and found rohit besides me. I described to him what all I had seen, and then he tells me that such a thing really exists. I was completely taken by this strange coincidence. I figured this was some kind of “drushtant” and all... I was some bit scared... But then the real thing happened. I "popped out" to real world!!!

So, the mosque thing was a “meta dream!” (dream inside dream, or Level 1 dream) and rohit belonged to a Dream (i.e. Level 0 dream)!!!!
Now, I had a shrewd idea of why this happened.
So, when I returned to Pune, I tried to see if I can repeat. What I did was: at the time I slept, I set up several alarms, spaced 30 minutes apart. When I slept, just by chance, I started dreaming. It was some arbit dream. After 30 minutes, I woke up by alarm. Dream was broken. Again after 30 minutes, I woke up and after several more wake-ups, my mind got confused between reality and dreams. And then, I “meta-dreamt”. Fascinating, isn’t it?

Remembering:
After dreaming and unconsciously observing a very beautiful girl in one of dreams, as posted in an earlier blog, I have several times tried to observe and remember the personalities in my dreams. And well, the conclusion is that my mind can mimic some of them really well! (if you thing enough, you’ll come to know that this is a tricky proposition to make. [left as an exercise to the reader!])

déjà vu:
In real life, sometimes we get a feeling that a certain sequence of events has happened before. In dreams, I have seen this fact reflected. Sometimes, a dream, unknowingly starts exactly the same way as some previously seen dream, and then mind remembers the whole previous dream, and this “remembering” produces a copy of the previous dream, and I get a “repeated dream”. I have had several déjà vu dreams in my life.

Butterfly effect:
many times, dreams take really unexpected turns. Mind’s eye meanders into R4 (space and time). I have seen this effect start, even before I go to sleep. There is a transition period while I go to sleep, in which I see this effect starting. But I don’t think I dream as soon as I go to sleep. The effect seems to cease as soon as I sleep. For sometime now, I have tried, without success, to investigate the effect.

Sometimes, I feel that it would be really good if I can control my dreams. But now I see no point in doing that. Dreams take me away from reality into a brand new beautiful world. Unexpectedly, some times I dream about some particular people, and the bliss is no less than a real coincidental meeting! Dreams are the ultimate source of my creativity. What pleasure will I achieve by controlling them? Nevertheless, till curiosity remains, I shall delve into this realm.

2006-11-03T00:46:00.000-05:00

पुनर्भेट
(सत्य घटनेवर आधारीत...! निदान सध्या तरी.)

मध्यंतरी एक फ्रेंच चित्रपट बघण्यात आला. अमेली त्याचं नाव. त्याच्या संगीतकाराचं एक composition ऐकत बसलो होतो. एक चिमुकले ३ मिनिटाचे गाणे, पण तेही मला योगायोग अन्‌ अनपेक्षिततेचे अमोल धडे शिकवून गेले.
सुरुवातीला एक chord वाजू लागली. मांजरीच्या पावलांइतकी शांत. तिच्या पोटातून अगदी संथपणे जलतरंगाचे सूर उमटू लागले. एक एक स्वर स्पष्ट. हळू हळू पडणा-या पावसाच्या थेंबांसारखा. स्मृतींच्या फडताळातला एक दिवस हळूच डोकवून गेला. त्या दिवशी अनपेक्षित पणे आदल्या रात्री पाऊस पडून गेला होता. सगळे रस्ते काळेकुट्ट झाले होते. मंद वारा वाहात होता. अगदी त्या जलतरंगांच्या स्वरांसारखा. थंड, मधाळ.
एव्हाना गाण्यात हळूहळू इतर वाद्यांचीही हजेरी लागायला सुरुवात झाली होती. कधी कधी होतं काय, आपले insticts इतके जबरदस्त असतात, की गाण्याची सुरुवात ऐकूनच आपल्याला कळतं, गाणं पुढे कसं असणार आहे. तो दिवसही तसाच होता. कोणीतरी अगम्य भाषेत मला काहीतरी सांगत होतं, जीव तोडून सांगत होतं, पण काय ते कळत नव्हतं. एका छान लयीमध्ये गाणं पुढे जात होतं. अशा प्रकारचं पाश्चात्य संगीत पूर्वी कधी ऐकल्याचं आठवत नाही मला. तो दिवसही असाच हळू हळू पुढे सरकत होता. बहुतेक, दस-याचा आदला दिवस असल्यामुळे आणि नुकत्याच पडलेल्या पावसामुळे एकदम मस्तं वातावरण होतं. अगदी अनपेक्षितपणे मला त्या दिवशी अळवा-पाण्याची गाठ व्हावी तशी दुर्मिळ लोकं भेटत होती. दुर्मिळ अशासाठी, की त्या लोकांशी माझा दुवा खूप वर्षांपूर्वीच तुटलेला होता. पूर्व स्मृतींना उजाळा देता देता एक -दोन घटका गेल्या. येवढ्या वर्षांपूर्वीची फक्तं "ती" एकच व्यक्ती मला प्रकर्षाने आठवत होती, आणि मन:चक्षूंचा ताबा घेत होती. आज काहीतरी वेगळं घडणार हे निश्चित होतं, पण कधी ते कळत नव्हतं. त्या गाण्याची ही तसलीच गत! सगळी वाद्यं जरा दबल्या दबल्यासारखी वाजत होती. त्यांच्यातल्या शक्तीला मुसक्याच बांधल्या होत्या जणू....
एव्हाना संध्याकाळ झाली होती. दिवस उतरणीला लागला होता. थोडसं सिंहावलोकन केल्यावर कळलं, तो दिवसही इतरांसारखाच होता. काय एक दोन आनंदाचे क्षण काय ते आले होते. ते गाणही तसच निघालं. विशेष असं काही त्या गाण्यात होईच ना! त्यातल्य़ा वाद्यांचं नाविन्य आणि त्या जुन्याच लोकांना परत भेटण्याचं नाविन्य येवढ्या दोनच "वेगळ्या" गोष्टी घडल्या होत्या. पावसाला परत सुरूवात झाली होती. एव्हाना आम्ही सर्व लोक (मी + "जुने") कुठेतरी भटकण्यासाठी बाहेर पडलो होतो. छान थंड हवा पडली होती. उरलेल्या दिवसात आता काही शिल्लक नाही हे मला कळून चुकलं होतं. वाद्यंही इथून तिथून जाऊन शेवटासाठी तारसप्तकाकडे धाव घेत होती. माझ्या त्या दिवसाकडून असलेल्या सर्व अपेक्षा सरींमध्ये विरघळत होत्या. असे अपेक्षाभंग माझे खूप वेळा झालेले आहेत!. मस्तकावर थेंब झेलंत मी उभा होतो. आकाशाकडे बघत, डोळे उघडे ठेवून पावसात उभं रहायला मजा येत होती. आता पुढचा दिवस अगदीच निरस जाणार होता. गाणंही हळू हळू अस्ताला लागलं होतं. सगळे सूर उरलेल्या थोड्याफार अवसानासकट वर वर जात बंद झाले. त्या सरींमधलीही मजा संपली होती. त्या चेह-यावर टोचायला लागल्या होत्या. सूर्योदयाने दिलेलं वचन सूर्यास्ताने मोडलं होतं. जलतरंगाचं वचन त्या शक्तीहीन वाद्यांनी मोडलं होतं. अजूनही तुषार पडतच होते...

तेव्हाच, एक क्षण, फक्तं एक क्षण ताणला गेला, आणि कोणीतरी म्हणालं: "अरे! 'ती' आली"... अचानक सर्वं वाद्यं सुरू झाली, पूर्ण ताकदीनिशी... प्रत्येक स्वर कानात घुमू लागला, प्रत्येक जागा दाद घेऊन गेली... वाद्यं मुक्त उधळू लागली... तीनही सप्तकांमध्ये त्यांचा स्वैर संचार सुरू झाला...

माझे डोळे त्या तुषारांध्ये अलगद मिटले गेले...

2006-09-17T15:04:00.000-04:00

लहानपणापासूनची माझी एक सवय आहे. फार कंटाळा आला, की मी माझे जुन्या पुस्तकांचे कपाट उचकटत बसतो, आणि जे मिळेल ते वाचत सुटतो. आज अगदी असंच झालं. संध्याकाळी हॉल ८ ला गेलो होतो. तिथे एक अफलातून "Titanic Point" होता. समोर विस्तीर्ण मैदान, उजवीकडे दूरपर्यंत पांढरा-गुलाबी हॉल ८, आणि डोक्यावर कवि ग्रेसांच्या भाषेत सांगायचं तर "चंद्रसजणांचे झरे". अनपेक्षितपणे वाटलं, आत्ता हाडाला जाऊन भिडणारी, रक्त गोठवणारी थंडी असायला हवी होती... परत आल्यावर कंटाळा आला म्हणून जुन्याच "Sent mails" चा Folder उघडून उचकापाचकी करू लागलो. त्यात मी सुमारे २ फेब्रुवारी ला मित्रांना पाठवलेली एक mail मिळाली, ती अशी:

"Hi,
today something happened that i had NEVER experianced before...
today i woke up at around as usual around 7:30. checked my mail, started wondering about my day, and was feeling a slight pain in back due to yesterday's khokho match...
i wished i could sleep but saw a jam-packed 8-5 day with a list full of "todo's"...
just peeped outta my window
and my god! baher prachanda daaat dhuka hota...
it was like, i couldn't see even 2 feet away from my window.
i rushed out to my wing's long corridor, and whoa! the end of the corridor was invisible, only a hint of sun was to be seen somewhere around a misty tree top...
it was not at all cold, but still the fog was very thick and beautiful...
i literally felt like i was in heaven...
the tree tops simply vanished somewhere in the sky...
their green colour was made attractively paler by the fog.
i took out my cycle.there are some very beautiful flower patches in our hostel.. and some big lawns...
it was really, like there was colour only in 5 feet radius around me, and the range of colour was moving with me,... i was really amused. the lawn literally seemed ghostly but still exceedingly magnetic in that fog.
it was like, there were only some trees, some finite flowers with vibrant colours, and myself in the world...
i drove on the daily path, which seemed like a path in dreams....
just before i reached the lecture hall, i saw that miniscule water drops had clinged to my sweat-shirt...
i didn't dare touch and disturb their fine postures...
i had absolutely no intention to sit for a lecture in such a fine (apparently very bad!) weather, but i had to...
for the first time in my life, i had felt that, how nice would it be if my life became this way, that i had no pains about the past, no queries about the future, and i could live only in present, enjoying each moment as it comes... and could enjoy the beauty, (rather the reality), nothing but 5 feet away from me..."

2006-09-11T09:47:00.000-04:00

२० व्या वाढदिवसाला परत सगळे पूर्वीचेच विचार मनात यायला लागले, तेव्हा अतिशय बोअर व्हायला लागलं. आणि असंच कोणाशीतरी बोलता बोलता मन स्वप्नरंजनात गढून गेलं. हळू हळू कसं जीवन आपल्याला आवडेल ह्याचा विचार करू लागलो.
जगणं कसं अतिसामान्य असावं! छान मोठी कुरणं आहेत, (हिरवीगार वगैरे...), रोज सकाळी उठून गाई चरायला नेतोय, शिक्षणाची गंधवार्ता नाही, कुठल्याही 'मॉड वर्ल्ड' शी संपर्क नाही, वेळ्च्या वेळी पाऊस बिऊस पडतोय, शेतं बहरतायत. मग अगदी ठरलेल्या वेळेस गुलाबी थंडी पडावी, त्यानंतर कडक उन्हाळा यावा, सगळीकडे एकतर उन्हाचा किंवा अमलतासाच्या फुलांचाच रंग उधळलेला असावा, सगळंकाही वेळच्या वेळेस अगदी ठरल्याप्रमाणे व्हावं, आणि एक दिवस सर्वं स्मृतींना परत ठेवून आपण पंचमहाभूतांमध्ये विलीन व्हावं. आपलं मोठं नाव-बिव होण्याची चिंता नाही, कुठल्याही स्पर्धेची गरज नाही...
मध्यंतरी एका गायिकेच्या जीवनाबद्दल वाच्ण्यात आलं. तेव्हा वाटलं आपणही अगदी मध्ययुगीन, गावागावातून फिरणारे लोकगीतकार असायला हवे होतो. पण ह्यासाठी भूमी हवी ती युरोप, किंवा सर्वात बेष्ट म्हणजे ईंग्लंड ची. काहीतरी गबाळे, जाडे-भरडे, मलीन कपडे असावेत, चित्रविचित्र वाद्य असावीत, (माहीत नसलेल्या लाकडाची बनवलेली) (एका सूचनेप्रमाणे ह्यात "अलगुज" हवीच!). एका गावातून दुस-या गावात जावं, आपले कपडे फाटके-तुटके असले तरीही डोळ्यात सहस्र सूर्यांचं तेज असावं, सायंकाळी आपण गावात जाऊन मंडळी गोळा करावीत, हळूहळू रात्र पडावी, आपल्या गाण्याला आणि मेंडोलीन वगैरे वाद्यांना रंग चढावा, आजूबाजूला युरोपियन वेषातले स्त्री-पुरुष असावेत, अंधारी रात्र मशालींच्या प्रकाशात अजूनच मोहमयी व्हावी, संगीताच्या सुरेख धुंदीत प्रेक्षकातल्याच एखाद्या बदामी, काळ्याभोर डोळ्यांच्या, सोनेरी केसांच्या, शुभ्र पायघोळ झगा घातलेल्या युवतीने आपल्या सुरांचा ठेका चुकवून जावे, आणि तिच्या स्मरणातच आपला मुक्कम पुढच्या गावी पडावा...
पुढची कल्पना सुद्धा ईंग्लंडादी प्रदेशावरच अधारलेली आहे. कडाक्याची थंडी असावी, बर्फ-बिर्फ जोरात पडत असावा, गावापासून दूर आपली लाकडी (किंवा दगडी, कुठलीही चालेल!) झोपडी असावी, घरात ईतस्तत: कोळ्याची जाळी असावीत, चिकार पाली-बिली असाव्यात. एक पुस्तकांचं कपाट असावं. त्यातली पुस्तकं सुद्धा साधीसुधी नव्हेत, तर जुनाट चामडी बांधणीची असावीत. (ती धुळीने इतकी माखलेली असावीत, की त्यांवरची नावं वाचता यायला नकॊत बरंका!). बाहेर तुफान वादळ चालू असावं, पण आपण आपले शेकोटीजवळ मोठी जाड दुलई घेऊन एका चर्र - चर्र वाजणा-या आराम खुर्चीवर बसलेले असावोत. हातात पिवळ्या आणि विशिष्ट वासाच्या पानांचं GOTHIC Font असलेलं, काळ्या जादूचं सचित्र पुस्तक असावं. (ह्या स्वप्नात पुढे काय होतं ह्याचा मी अजून विचार केलेला नाहीये!) वगैरे वगैरे...
खरं म्हणजे आता स्वप्नातून दचकून जागं होण्याची वेळ आली आहे, पण माझ्या बाबतीत असं फार क्वचित होतं. म्हणजे एका स्वप्नाला सुरुवात झाली की दिवसभर तेच स्वप्न मनात घोळत राहतं. अगदी स्वप्नांतही हेच स्वप्न दिसत राहतं. सत्यात जगत असतांना ही मखमली स्वप्नाची मउ मउ शाल कधी मला गुरफटून घेते देव जाणे!

2006-08-15T22:42:00.000-04:00

Before I write anymore blogs, and anyone reads anything, I want to clarify certain things.
I absolutely don’t know what blogs are. Therefore I shall take the obvious meaning and use it to write something I’d like to share with the reader.
In the first place, I expect NONE to read any of my blogs. Lately I have discovered the pleasure of writing, and I thought this way is better than sending mails, which can turn out to be spam for some. I never re-read what I’ve written. So some of the postings may be utterly boring or nonsensical. But still, the whole purpose being giving vent to creativity, I won’t bother about the critics of my thought.
Now something about the name: I had seen a similar name (in Marathi), of a handwritten book, a long time back. I liked the name and thus it stands as a header. My blogs will indeed be pure reflections of my mind, and so, the name is apt.
For someone who has stumbled upon this page just by coincidence, I must talk about who I am. Well, by god’s grace, I am a student of Indian Institute of Technology Kanpur. Dept. maths.
After coming to iit, I started experiencing what freedom is. Naturally, in the serene environment, my mind wandered far to know myself. I have purposefully observed my self in various situations, in matters of mind and heart. Now after two years of introspection, I daresay I do have some answers. But one thing is sure, that there exists a natural correspondence between my desires and my mind + heart states. Now, looking back to my stay in IITK, I do know most of my desires that made me act as I have acted. Some remain distressfully unfulfilled, which will continue impressing me. I still am hazy about my ultimate goal in life, and am in search of it.

I guess this will suffice as an introduction!